Televisie: ‘Small Axe: Mangrove’

Kromgetrokken

Rochenda Sandall als activist Barbara Beese in Mangrove van Steve McQueen © BBC

Steve McQueen, regisseur van onder meer Oscar-winnaar 12 Years a Slave, zou een tv-serie maken voor de bbc. McQueen is niet alleen regisseur, hij is ook kunstenaar; afgelopen jaar was een retrospectief van zijn werk te zien in Tate Modern. En meer algemeen zou je kunnen stellen dat McQueen een verhalenverteller is, een die met haarscherpe focus en een voelbare drive steeds feilloos zijn vinger achter het hier en nu weet te krijgen, zelfs als hij een historisch verhaal vertelt. Het zal niemand verbazen dat deze McQueen uiteindelijk helemaal geen tv-serie maakte, maar een reeks van vijf speelfilms.

McQueen is ambitieus, wil ik maar zeggen, en die ambitie staat altijd in dienst van zijn verhalen, die gaan over onderdrukking, onverzettelijkheid, ideologie of juist een gebrek daaraan. Over opgesloten zitten, in een systeem, of soms gewoon in een lichaam. Ook McQueens reeks voor de bbc, Small Axe, is groots opgezet omdat er iets groots in wordt verteld. Aan de hand van vijf afzonderlijke geschiedenissen, alle in meer of mindere mate gebaseerd op historische feiten, schetst McQueen de onderdrukking en het verzet van zwarte Britten tussen eind jaren zestig en begin jaren tachtig. En passant schetst hij daarbij de zwarte gemeenschap in Londen en toont hij, soms terloops en dan weer nadrukkelijk, de Caribische cultuur.

In het eerste deel van de reeks, Mangrove, vertelt McQueen het verhaal van de ‘Mangrove Nine’, een groep activisten die in 1970 terechtstond nadat hun demonstratie escaleerde in een rel. Mangrove was een restaurant in Notting Hill, en een ontmoetingsplaats voor de zwarte gemeenschap, dat het constante mikpunt was van de lokale politie. Die racistische pesterijen wilden de activisten met hun demonstratie aankaarten. In bepaalde opzichten voelt Mangrove als een typische bbc-productie, met een bepaalde degelijkheid in hoe het verhaal en de afzonderlijke scènes zich ontvouwen. Maar er zijn ook scènes waarin McQueens aanwezigheid onmiskenbaar is: bezwerende, ongemakkelijke scènes die zo lang aanhouden dat de kijker niet kan ontkomen aan de pijn van de personages.

Het emotionele hart van Mangrove is Shaun Parkes, een acteur met een gezicht waar je naar wil blijven kijken. In één zo’n typische McQueen-scène zien we hoe Parkes, in de rol van Mangrove-eigenaar Frank Crichlow, willekeurig wordt opgesloten in een cel. Hij bonkt op de deur, hij schreeuwt en tiert uit frustratie. Je wéét dat zijn woede alleen maar olie op het vuur gooit, maar je voelt ook waarom hij niet anders kan. Hij is letterlijk in een hoek gedreven. Maar de meest memorabele scène komt aan het einde, als Crichlow naar zijn vonnis luistert, voorovergebogen, bijna kromgetrokken. De camera nadert zijn gezicht, waar zoveel op gebeurt. Het is een moment dat diep emotioneert.

Deel twee, Lovers Rock, is McQueens liefdesverklaring aan muziek. De regisseur schetst daarin zo effectief de sfeer van een clandestien sound system-feestje in 1980, van de opzwepende dub tot het zweet op de muren en de aanrakingen van schuifelende stelletjes, dat het voelt alsof je erbij bent. Lovers Rock is luchtiger dan Mangrove en toch zit ook in dit deel een diep gevoelde emotie. Prachtig is de scène waarin de muziek stopt maar de dansers doorgaan met zingen.


Small Axe is elke zondagavond op BBC 1 te zien en op woensdagavond met Nederlandse ondertiteling op BBC First