NederTurken © NTR

‘Voel je je Nederlander of Turk?’ vraagt Ismail Ilgun aan een jongen op straat in Zaandam. ‘TurkTurk’, zegt hij, alsof hij de titel van het programma waarin hij verschijnt, NederTurken, tegenspreekt. De vraag wordt ook gesteld aan een bruidegom (‘hier Turk, in Turkije Nederlander, nergens thuis’); een vrouwelijke getuige (‘op het werk Nederlands, thuis Turks’); de bruid (polemisch: ‘Nederlands, ik ben hier geboren!’). En er is een mooi-boy die zegt: ‘Nederlands, want we leven hier.’ Meral Uslu: ‘Nederlandse vriendin?’ ‘Dat wel, vaker Nederlandse dan Turkse.’ En trouwen? ‘Met een Turkse of Koerdische.’

Wat is hier opzienbarend aan? Niets, behalve misschien dat we in één adem Ismail en Meral noemen die samen dit tweeluik maakten. Ilgun was ooit de omstreden ‘treitervlogger’ en is nu wedergeboren moslim; Uslu is een liberale moslima en heeft een indrukwekkend documentair oeuvre op haar naam. Werelden scheiden hen, maar Ismail is bewonderaar van Merals werk en mediacarrière en benaderde haar voor samenwerking.

Dat hij dit voorstelde is opvallender dan haar instemming: zij is ‘liberaal’ en open en hij… Lastig te zeggen: open genoeg om haar, met haar verwerpelijke opvattingen in de ogen van zijn orthodoxe mentoren, te respecteren. En om in de Berlijnse moskee van Seyran Ates, waar iedereen welkom is, ongeacht gender en seksuele oriëntatie, tegelijk met Ilse, die zowel vrouw als man is, te bidden. Dat Ates zwaar beveiligd moet lijkt hij ter kennisgeving aan te nemen (‘mooie Audi’s’), terwijl hij terecht klaagt over de terreur die zijn moeder en het gezin Ilgun ondergingen in zijn wilde jaren. Want tuig is overal.

En open genoeg om schrijfster Lale Gül te ontmoeten. Dat tweede deel sluit af met een selfie van Lale met Ismail en Meral. Selfies hebben we in het eerste deel volop gezien. Ismail heeft tweehonderdduizend volgers en werkelijk iedere jongere (plus menige volwassene) op de markt wil met hem op de foto. Zoals die jonge schone die hem de hemel in prijst voor wat hij betekent voor het sociaal en religieus rechte pad dat hij de jeugd voorhoudt. ‘Geven we een hand?’ vraagt ze. ‘Nee’, zegt hij hoffelijk, ‘ik respecteer je.’ Oom Cetin heeft hem geleerd dat vrouwen kroonjuwelen zijn maar dat de warmte van hun hand je hart kan raken. Dat moet voorkomen.

Onderweg blijkt dat de meeste ‘liberale’ NederTurken (haar vrienden) niet met hem in het programma willen: om hem geen podium te geven. Hij maakt bijvoorbeeld vlogs met mannen die strikt sekse-gescheiden onderwijs organiseren en seksuele voorlichting verwerpelijk vinden. Waarom de vpro samenwerking met hem verbrak (hij hield een kritiekloos interview met een vlogger die aan shaming en exposure doet) komt trouwens helemaal niet aan de orde. Maar dat ‘rechte pad’ voor de jeugd die hem bewondert – dat is niet alleen maar onzin. ‘Ga naar school en werk.’ Heel indrukwekkend is een ontmoeting met slechtziende actrice, zangeres en theatermaker Ayşegül Karaca na een jeugd van verwaarlozing – dapper, dapper.

NederTurken: De wereld van Ismail Ilgun en Meral Uslu, NTR, zondagen 7 en 14 november, NPO 2, 17.40 uur