Tegen het hekwerk dat het kamp in Pabradė in Oost-Litouwen omgeeft zijn grote, kleurrijke tekeningen geplakt, vervaardigd door de ingezetenen die tussen mei en augustus door de Belarussische dictator Loekasjenko de grens met Litouwen zijn overgejaagd. Het is een initiatief van Artscape, een ngo die de vluchtelingen met creatieve, kunstzinnige projecten even hun knagende besognes wil doen vergeten.

Deze week maakt vrijwilligster Aida met de jonge kinderen uit het kamp bloemen van crêpepapier, in een open houten hut achter het hoofdgebouw. ‘Zij spreken geen woord Engels of Litouws, ik geen Arabisch of Afrikaanse talen, maar we begrijpen elkaar uitstekend. Creativiteit slecht barrières’, zegt ze. Achter haar trekt een andere vrijwilliger veel bekijks met een trommel. Een meegebrachte doos met warme kleren is binnen een minuut leeggehaald. Andere vluchtelingen nemen de repen chocolade, waar ze een vorige keer om hadden gevraagd, in ontvangst.

‘Kunst schept veilige ruimtes, verzacht psychische spanningen, verzacht en smeedt sterke banden tussen mensen’, meldt de Facebook-pagina van Artscape. Drijvende kracht Aistė Ulubey doet samen met een groep vrijwilligers wekelijks een of meer vluchtelingenkampen aan. Een verblijf in Griekenland heeft haar een zet in de juiste richting gegeven, vertelt Ulubey in haar kantoortje op de vierde verdieping van een statig pand op de hoek van de Gedinimo prospektas in Vilnius, te midden van de hippe start-ups. De ngo begon in 2012 als een kunstplatform, naar voorbeeld van een project in Patras, waar Ulubey zag hoe mensen uit de cultuurscene met vluchtelingen werkten. Een concept dat haar inspireerde.

Artscape betrekt de culturele sector in Litouwen meer bij de vluchtelingenproblematiek. ‘Zo wil de directeur van een bioscoop een film, waarin niet al te veel wordt gesproken, laten zien in een kamp.’ Over de politiek is Ulubey minder te spreken. Veel politici zitten volgens haar helemaal niet te wachten op initiatieven om de vluchtelingenkampen op te vrolijken; die worden geacht een afschrikwekkend effect te hebben. ‘Laurynas Kasčiūnas heeft er zelfs voor gepleit om ngo’s het recht op toegang tot de kampen te ontzeggen.’ Dat is misschien niet echt verwonderlijk. De conservatieve voorzitter van de parlementscommissie voor Nationale Veiligheid en Defensie roept in een filmpje dat opdook op nieuwsportaal Delfi tegen (boze) Afrikaanse asielzoekers dat zij ‘een gevangenisstraf van twee jaar riskeren, wegens illegale grensoverschrijding’, tenzij zij vrijwillig vertrekken.

Het aantal in 2021 getelde doden en vermisten op de Middellandse Zee volgens het Missing Migrants Project (IOM): 1397