Beeldende Kunst

Kunstfort

Beeldende kunst: «Site- specifiek» werk in Vijfhuizen

Is kunst op locatie een pittoresk alibi voor leuke kunstjes? Niet zo heel lang geleden kon je ervan uitgaan dat je in niet zo’n goede buurt woonde als er veel kunstenaars gevestigd waren. Die zochten na me lijk de goedkope, vervallen en afgedankte uithoeken op. Bouwvallige pakhuizen, verlaten fabrieken en afgelegen loodsen gaven wellicht minder luxe, maar des te meer ruimte en vrijheid. Tegenwoordig zijn de zaken an ders. Kunst wordt nu ingezet om oude stadswijken nieuw leven in te blazen. De rauwe charme van wat ineens industrieel erfgoed heet is «hip» geworden, een attractie voor toeristen en dagjesmensen. Het Fort bij Vijfhuizen, onder de rook van Schiphol, lift mee op deze ontwikkeling. De in onbruik geraakte vesting, onderdeel van de Stelling van Amsterdam, is prachtig ge restaureerd tot «kunst fort», een nieuw centrum voor actuele kunst, inclusief expositieruimtes, ateliers, atelierwoningen en een restaurant.

In de openingstentoonstelling In deze kolonie wordt de vraag ge steld in hoeverre kunstenaars zich moeten verhouden tot de couleur locale. Hoe dwingend is de militaire historie van de kazematten, afweerbatterijen en borst werin gen? Maakt het überhaupt uit wat de vroegere functie van het gebouw was? Of maakt kunst van elke plek een neutrale expositieruimte? Kunst koloniseert, zo stellen de curatoren Sven Lütticken en Maxine Kopsa. De kunstwereld verovert voortdurend plekken die zij inpikt voor kunstdoeleinden. De ene kunstenaar juist omdat het hem de mogelijkheid geeft te reageren op de buitenwereld, de andere trekt zich niets aan van de plek en neemt als het ware de «white cube» van het museum met zich mee.

In de tentoonstelling laten zestien kunstenaars uit binnen- en buitenland zien hoe zij omgaan met het dilemma van de zogenaamde «site-specifieke» kunst, werk dat reageert op de omgeving waar het getoond wordt. Krijn de Koning heeft een fraaie «parasite» gemaakt die zich op en over het dak van het fort heeft genesteld. De ruime en open kamers van de installatie zijn in mooi contrast met de donkere gewelfruimtes van het vestingwerk. Nauwe schiet gaten zijn vervangen door ruime kozijnen, van waaruit je een prachtig uitzicht hebt over de landerijen rondom Vijfhuizen. De Amerikaanse kunstenaar Stan Douglas toont een videowerk dat eerder te zien was op de Documenta van Kassel. Zwart-witbeelden uit de kelders onder het Herculesmonument in die stad zijn gecombineerd met schimmige opnamen van acteurs die scènes uit de sprookjes van Grimm naspelen. Op een of andere manier misstaat deze video in het fort. Douglas’ verwijzing naar duistere Duitse catacomben en de sfeer van sagen en legenden heeft opvallend weinig te maken met het Hollandse voeten-in-de-klei-karakter van het verdedigingswerk.

De ontdekkingstochten van Sven Augustijnen zijn daaren tegen fascinerend in deze context. Twee documentaire films nemen het publiek mee in de verhullende praktijk van de «revitalisatie projecten» in Brussel. Een van de video’s gaat over de oprichting van een centrum voor hedendaagse kunst in een voormalige bierbrouwerij. Het is een avontuurlijk on derzoek naar stedelijke ontwikkelingen, de historie van de stad en de verhoudingen tussen schimmige projectontwikkelaars en ambitieuze politici (of vice versa). Au gustijnen geeft niet alleen inzicht in het proces, hij laat de kijker ook in verwarring achter. De gefilmde realiteit wordt ongeloofwaardig, de werkelijkheid surrealistisch. Uit eindelijk blijkt dat we hebben zitten kijken naar een zorgvuldig geënsceneerde registratie. De gids die ons rondleidt is geen gids, de museum directeur speelt een rol, de projectontwikkelaar wordt te kijk gezet. Feit wordt fictie, fantasie blijkt waarheid.

Ook zonder Hollands fort zijn deze video’s interessant. Ze be handelen meer in het algemeen de machinaties die ook aan de totstandkoming van het kunstfort ten grondslag liggen. Waarmee de vraag over het site-specifieke hier ten enenmale aan de orde is. In deze kolonie toont dat kunst altijd zijn eigen plek moet veroveren. Of dat nu het museum is of de openbare ruimte, een kunstbiënnale of een vroegere verdedigingslinie. In het geval van Vijfhuizen is er sprake van een gezonde rivaliteit.

Tot en met 26 juni, vrijdag tot

en met zondag van 13 tot 17 uur,

vrij entree, www.kunstfort.nl