Kunstversieren ‘geen kinderwens? nee, niet wéér. geen enkele vrouw wil nog kinderen, terwijl onder mannen de een nog liever wil dan de ander’

HOE JE OOK terugkijkt op de prestaties van Elco Brinkman als minister van Kunst en Cultuur, hij heeft zich onsterfelijk gemaakt met zijn uitspraak over ‘kunst als glijmiddel’. Daarmee doelde hij op soms moeizaam verlopende, internationale handelsbetrekkingen. Een mooie balletvoorstelling ‘s avonds zou de onderhandelingen kunnen veraangenamen. Uiteraard sprak de kunstwereld er schande van. In plaats van een kritische reflectie op de samenleving werden de kunsten geacht zich in dienst te stellen van commerciële belangen!

Kunst als glijmiddel. Brinkman had waarschijnlijk nooit kunnen vermoeden hoe letterlijk zijn idee nog zou worden geïnterpreteerd. Dat schoot mij althans door het hoofd toen ik in Preludium, het huisblad van het Concertgebouw, de advertentie van Kunst Date zag. Kunst Date, zo lees ik in de informatie die mij spoedig werd toegestuurd, werkt vanuit de veronderstelling dat wanneer mensen elkaar via hun kunst- en cultuurvoorkeuren leren kennen, ze een grotere kans op een geslaagd contact hebben.
Een kunstzinnig relatiebureau. Ach ja, waarom niet? Immers, niet alleen de rubrieken met contactadvertenties in de landelijke kranten dijen steeds verder uit, er zijn tegenwoordig relatiebureaus in alle soorten en maten. Bureaus voor lichamelijk gehandicapten, voor dikke mensen (Dik voor Mekaar), voor automobilisten in de file (File Dating Services), voor aidspatiënten (Vooral Doorgaan), voor Quality Singles, voor mensen die een avondje uit willen (Première), voor reizigers (Eye Contact Dating), voor treinreizigers (Go and Do It!), voor licht verstandelijk gehandicapten, voor uitgaanstypen (Go Out), voor christelijke alleenstaanden (Cirkelgroepen), en zelfs voor gehuwden die een slippertje willen maken (Duetto).
IK BESLUIT van binnenuit poolshoogte te nemen en mij bij Kunst Date in te schrijven. En trouwens, wat is er tegen op een kunstminnende man die speciaal voor mij wordt uitgezocht?
Cilja Zuyderwyk, die het intakegesprek voert, blijkt een vriendelijke vrouw. Ze is Kunst Date nog maar net begonnen, maar de inschrijvingen stromen binnen. De voorwaarde voor een langdurige relatie is dat het echt klikt tussen twee mensen, vindt ze. En daar komt heel wat bij kijken, getuige de lange vragenlijsten die ze al voor me heeft klaarliggen.
Eerst worden mijn culturele voorkeuren puntsgewijs doorgenomen. Waar gaat je belangstelling naar uit? Wat vind je leuk om samen te doen? Liever niet gezamenlijk naar concerten, schiet mij als eerste te binnen. Naar concerten ga ik immers voor mijn werk. Naar het theater, de film, een museum - allemaal uitstekend.
De vragen over mijn culturele voorkeuren zijn een opwarmertje voor het echte werk: mijn persoonlijkheid. Het volgende hoofdstuk gaat over de relatie. Wat voor soort relatie staat je voor ogen? Wat zoek je erin? Heb je een kinderwens? Nee, zeg ik resoluut. Cilja zucht eens diep: ‘Nee, niet wéér.’ Ik ben kennelijk niet de enige in dat soort. 'Dat zou een apart onderzoek waard zijn’, licht Cilja toe. 'Geen enkele vrouw wil nog kinderen, terwijl onder mannen de een nog liever wil dan de ander.’
Volgens Cilja kampen relatiebureaus op dit moment met twee problemen: er melden zich meer vrouwen dan mannen aan, waardoor de markt uit balans is. En veel mannen hebben een kinderwens. Ze zoeken een vrouw die hoog opgeleid is en gelijkwaardig aan henzelf, maar óók nog kinderen wil. Een zeldzaamheid.
CILJA IS NU een half jaar bezig. Ze heeft tachtig inschrijvingen gekregen - mensen van dertig tot zeventig jaar - en zo'n zes stellen zijn aan het 'proberen’. Dat duurt een tijdje, legt ze uit. Vooral oude mensen hebben veel tijd nodig. Het duurt eindeloos voor ze elkaar hun hele levensverhaal hebben verteld. Daarnaast trekt Cilja veel publiciteit met haar cursus Succesvol versieren. Bijna alle kranten en tijdschriften hebben wel een redacteur zijn of haar geluk laten beproeven, resulterend in sappige dan wel morsige stukjes. Versieren kun je leren, luidt het uitgangspunt. Het is een kwestie van strategie en lef.
De versiercursus is gebaseerd op de uitgangspunten van het NLP (neurolinguïstisch programmeren), een uit de psychologie overgewaaid idee waar Emile Ratelband ook druk mee schermt. 'Spiegelen’ is het toverwoord: imiteer zoveel mogelijk het gedrag van de ander, want dan voelt die zich op z'n gemak.
Overigens heeft ook Ratelband zich op de huwelijksmarkt gestort, zoals blijkt uit een artikel in AvantGarde. Het probleem met vrouwen, aldus Ratelband, is dat ze niet weten wat ze willen. 'Neem rustig de tijd om voor jezelf de man neer te zetten waarmee je gelukkig zou kunnen worden’, adviseert Ratelband. 'Bedenk hoe hij eruit moet zien, hoe hij zich moet gedragen, hoe hij gekleed moet gaan en hoe oud hij moet zijn.’ Slank, mollig, donker, blond, perfect gekleed of sportief enzovoort. Met dit profiel in de hand herken je jouw type uit duizenden en hoef je geen tijd en energie te verspillen.
Dat voor wat betreft het versieren. voor een bestendige relatie geldt het tegenovergestelde, als ik Cilja mag geloven. In het nieuwsbulletin The Art of Being Together, dat ik in de daaropvolgende maanden krijg toegestuurd, schrijft ze dat veel mensen worstelen met 'belemmerende overtuigingen’. Bijvoorbeeld: 'Mijn geluk is slechts mogelijk met een blonde vrouw.’ Of: 'Ik val alleen op mannen met bruine ogen.’ Terwijl mensen in vriendschappen vaak heel tolerant zijn, heeft zij het idee 'dat men als het gaat om intieme relaties aan de hand van een lijst belemmerende overtuigingen cao-onderhandelingen voert met een toekomstige partner’.
Na ruim twee uur praten is het intake-gesprek ten einde. De man die ze voor me gaat zoeken, heeft zelfinzicht, relativeringsvermogen, humor en is een beetje knap om te zien. Na vijf dagen gaat de telefoon: 'Jacqueline, ik wil je aan iemand voorstellen.’ Mijn aanstaande voldoet in weinig opzichten aan het profiel dat Cilja en ik samen hadden gemodelleerd: hij is tien jaar ouder, Indisch, expressieve kop, bijzondere man, kunsthandelaar en verzamelaar, gaat buitenissig gekleed, autonoom. Terwijl Cilja praat voel ik mijn weerzin groeien. Wat moet ik met zo'n man? Waarom zou ik me in zo iemand willen verdiepen? Ik roep mezelf tot de orde: hup, aan het werk!
Enkele dagen later staat er een bericht op het antwoordapparaat. Daan Dorp: bel me als je zin hebt om iets af te spreken. Voor alle volledigheid ook nog een fax, waarin Daan overgaat in telegramstijl. 'HG DD’ luidt de code waarmee hij zijn brief besluit. Een vaag gevoel zegt me dat dit nooit iets kan worden. We kiezen Amsterdam als locatie om af te spreken.
De natuur is meedogenloos. Een fractie van een seconde, om precies te zijn één oogopslag, is voldoende om te weten dat ik met deze man nooit iets zal beginnen. Moeiteloos draai ik een knop in mijn hoofd om en stem af op een interviewgolflengte. Dit is ook zijn eerste date, hij heeft een paar maanden moeten wachten, hij heeft een weinig opzienbarend liefdesleven, hij gaat helemaal op in zijn eigen hobby’s en zaken. Hij is niet zo op mensen gericht. Inderdaad: Daan lijkt eerder een monologue intérieur af te steken dan een gesprek met een potentiële geliefde te voeren.
Cilja reageert de volgende dag aan de telefoon vol medeleven. Zij weet ook niet meer van een kandidaat dan hij tijdens de intake laat zien, verontschuldigt ze zich. Ze nodigt me uit terug te komen, terwijl zij verder zoekt.
CILJA IS NIET de enige die kunst als glijmiddel in de liefde hanteert. Ik stuit op een aankondiging van een Singlesshow, georganiseerd door de Rietveldacademie in Vrieshuis Amerika. Alleenstaande kunstenaars exposeren anoniem een kunstwerk. Als bezoeker kun je via een briefje reageren op het kunstwerk en zo in contact komen met de kunstenaar die erachter schuilgaat.
In de grote ruimte staat een enorme variëteit aan kunstwerken: foto’s, objecten, schilderijen, maar ook een levende performance. De kunstenaars is gevraagd iets op te hangen dat hun persoonlijkheid weerspiegelt en dat de bezoeker verleidt tot een date. De kunstenaar die in een houten bak een speelgoedauto dwangmatig tegen de randen laat botsen, presenteert zichzelf als een weinig aantrekkelijke partij. En wie durft er te reageren op het fitnesstoestel dat vergezeld gaat van de tekst: 'Man zoekt vrouw - lief mooi slim sexy rijk gezond’?
Een kunstenaar heeft een handgeschreven epistel opgehangen waarin hij korte metten maakt met de romantische liefde: 'Gezocht: een blote vrouw’.
Een van de mooiste objecten is gemaakt door een vrouw. In een bak van plexiglas gevuld met melk zit een geschminkt model helemaal opgevouwen. Kleine plasjes melk lekken uit de bak, die door de maakster netjes worden opgeveegd. Zij is echter zo verlegen dat ze hoe dan ook geen partij lijkt voor een brutale kennismaking als deze.
Maar de meeste kunstwerken zijn gemaakt door mannen die een vrouw zoeken. Een kunstenaar neemt het zekere voor het onzekere en zet in op 'beiden’. Een meisje heeft foto’s van zichzelf opgehangen met het onderschrift: 'Het meisje op de foto heeft heel veel liefde nodig.’ Veel cynischer is de met contactadvertenties volgeprikte teddybeer, die haast door een halsketting wordt gewurgd.
Mijn oog wordt steeds weer naar een groot object gezogen dat een halve meter boven de vloer is opgehangen. Het is een soort golfplaat van wit perkament; aan beide zijden hangen zes witte plastic emmers met daarin een gladioolachtige roze bloem. Het is een ietwat vaag, poëtisch werk waarin het plastic vreemd detoneert. De tekst die bij het werk hangt trekt me over de streep: 'Ga je mee?’
Ja, naar het strand! is mijn eerste opwelling. Na veel aarzelen deponeer ik in melkfles 24 een briefje. Zo, dat is gebeurd. Tot mijn grote schrik zie ik tien minuten later een groot aantal concurrerende briefjes in diezelfde fles. Ik kan niet anders dan afwachten. Zo blind is nog geen enkele date geweest. Zelfs het geslacht van mijn favoriet is onbekend!
Maar ik wacht vergeefs.
Na enige tijd arriveren er weer twee brieven van Zuyderwyk Consultants. Vol trots deelt Cilja mee dat haar organisatie zich over het hele land aan het verspreiden is, dat er extra consultants worden opgeleid, dat je in de toekomst ook aan iemand uit Lutjebroek kan worden voorgesteld en dat in plaats van tijdrovende telefonische gesprekken voortaan met schriftelijk profielen van mogelijke kandidaten zal worden gewerkt. De tweede brief betreft een beschrijving van Rogier, directeur van een asielzoekerscentrum.
Ik stem toe in een ontmoeting. Ik ontmoet Rogier ongeveer halverwege onze woonplaatsen voor een etentje. Hij blijkt een aardige, intelligente jongen, maar ondanks verregaande gemeenschappelijke achtergronden (meer dan Cilja had durven dromen) en gedeelde interessen, slaat er geen enkele vonk over.
Ik realiseer me opnieuw dat 'daten’ ten enenmale niet leuk is. Als de vlam niet onmiddellijk in de pan slaat, blijft het een moeizaam laveren tussen beleefd het gesprek op gang houden en tegelijk de nodige afstand houden om geen verkeerde verwachtingen te wekken.
Ik besluit deze keer het leed niet onnodig lang te rekken en zeg dat ik de indruk heb dat een serieus vervolg niet echt tot de opties behoort. Het gezicht van Rogier klaart in een oogwenk op. Het grote woord is eruit en van de weeromstuit dreigt het toch nog gezellig te worden. Geheel tegen alle regels spreken we af de profielschetsen die Cilja van ons heeft gemaakt, uit te wisselen.
Cilja reageert allervriendelijkst, hoewel ze graag wil weten waarom het niks werd. 'Het is zo'n moeilijk vak’, verzucht ze. 'Maar toch is het voordeel van mijn aanpak dat mensen altijd vertellen dat ze een leuke avond hebben gehad.’ Ze heeft nu drie paren serieus gekoppeld, waaronder een ouder stel dat regelmatig opbelt om te vertellen hoe gelukkig ze wel niet zijn.
Het leven gaat door. Ik zou Cilja allang zijn vergeten als ik niet met regelmaat haar nieuwsbulletin in de bus kreeg. Kunst Date heeft zich zo langzamerhand getransformeerd tot een gezelligheidsvereniging. Uitnodigingen voor gezamenlijke uitjes - volgens Cilja de meest natuurlijke manier om iemand te leren kennen - volgen elkaar in hoog tempo op. Uitjes met een hoog cultureel gehalte uiteraard: van een bezoek aan het Bonnefanten Museum, het Groninger Museum, een reis naar Barcelona, salsa-dansen in Rotterdam, een Grote Theaterdag, een operarecital bij iemand thuis of een bezoek aan een homegalerie tot aan een culturele wandeling langs de Linge.
Ondertussen zie ik aan een Amsterdamse brug een flyer hangen: Art Date, bedoeld voor artistieke singles. 'More exciting than a blind date’, belooft de uitnodiging. Het is een stralende zondagmiddag. Vastberaden stap ik de donkere bunker, het Spookhuis genaamd, binnen. Intiatiefnemer Robert Pennekamp vertelt dat Art Date is ontstaan vanuit een netwerk van alleenstaande kunstenaars. Samen draaien ze een programma in elkaar. Aan de muren hangt werk van Pennekamp zelf: spiegels en objecten met een hoog camp-gehalte. De vergulde engeltjes blijken bij nadere beschouwing goud bespoten babypoppen te zijn. Ietwat luguber. Een groene tuinslang met lampjes die langs de bar is gedrapeerd, vormt een onvervalst stukje arte povera, en in ouderwetse science-fiction-helmen flikkeren minuscule lichtjes. Een uurlang speelt een onduidelijk duo hardcore ambient, dan volgt een performance door Lady Mellow, een stand-up comedian die een kluchtige travestie-act opvoert.
HET WACHTEN IS op het hoogtepunt van de bijeenkomst: de mannenveiling. Onder het genot van roze bubbeltjeswijn knoop ik her en der een gesprek aan. Frans is door zijn vrienden gestuurd. Ze hebben hem een onvergetelijke middag voorgespiegeld. Toevallig is het net uit met zijn vriendin, maar anders had hij haar gewoon meegenomen - eens kijken hoeveel ze voor hem over had gehad. Hoewel Frans straks onder de hamer zal gaan, heeft hij zelf ook een eis: hij zoekt een pianiste die zijn chansons kan begeleiden.
Om vijf uur beklimt veilingmeester Gert-Jan, gewapend met een grote piepschuimen hamer, het podium en roept de kandidaten een voor een naar voren. Henk ('houdt van opera, operette, musical en diepzeeduiken’) is een stoffig, bebrild type. Hij doet een houterig dansje, maar elk bod blijft uit. Mars komt langs het podium geschuifeld, getooid met een groot boeket pauweveren. Hij vertelt al twintig jaar te mediteren en is op zoek naar een spiritueel type. Hij stuit op groot onbegrip bij Gert-Jan die van mening is dat het uitsluitend om seks gaat. Frans springt op het podium en doet een moedige poging tegen een houseplaat in een van zijn chansons te vertolken. Tony, een vrolijke krullebol, zoekt gezelschap om de Atlantische Oceaan mee over te zwemmen. Friso kan goed dansen, maar helaas wordt ook hij doorgedraaid.
De dames in de zaal kijken de kat uit de boom. Voor de grap wordt af en toe een paar gulden ingezet. Zelf besluit ik de participerende journalistiek voor gezien te houden.
Kunst als glijmiddel? Mijn volgende partner ga ik op eigen houtje zoeken en vermoedelijk wordt dat een jurist, cafébaas of wielrenner.