TELEVISIE

Kutwerk, sorry

Machteloos

We volgen twee jonge stellen met kindje plus een zwangere vrouw, Patricia. Haar partner is toegang tot de instelling Parkwijk, waar alle betrokkenen wonen, ontzegd vanwege agressie tegen het personeel. Problematisch omdat Patricia sindsdien zelden in haar woning te vinden is en dus nauwelijks te controleren valt of ze zich aan afspraken met hulpverleners houdt. Parkwijk is de laatste kans die de rechter ouders met een verstandelijke beperking biedt om te bewijzen dat ze hun kind zelf kunnen opvoeden. Met hulp van een gezinscoach. Die zit in een spagaat: vertrouwen winnen maar het bij negatieve ontwikkeling moeten beschamen. Ze moet het gezin bij elkaar helpen houden (wat de twee coaches die we leren kennen met grote inzet en solidariteit jegens de ouders doen), maar moet ter bescherming van het kind rapporteren wat niet goed gaat. Met als uiterste consequentie uithuisplaatsing respectievelijk ontzetting uit de ouderlijke macht. Het is daarom dat we coaches Jolanda en Thea elk een keer zien breken en ‘kutwerk, sorry’ horen zeggen.
En zo slaat de titel van het documentaire tweeluik Machteloos op alle betrokkenen: op de ouders in hun onmacht op te voeden en zich aan afspraken te houden; op de hulpverleners in hun onmacht dat probleem structureel te (helpen) doorbreken; op alle instanties boven hen, tot en met de rechterlijke macht. Tenzij je kindertehuis of pleeggezin als oplossing ziet, het verdriet van kinderen, ouders en hulpverleners voor lief nemend. Patricia is de meest strijdbare van de ouders en de lezer die zich vanuit de geest van de jaren zeventig en uit weerzin tegen betutteling op voorhand met haar solidair verklaart zou toch eens moeten kijken. Ze geeft een rondleiding door haar woning: puinzooi en het kinderbedje leeg. Daarin sliep tot voor kort haar dochtertje dat inmiddels bij een pleeggezin is ondergebracht. Net als het kindje daarvoor. Haar oudste woont bij oma, de tweede bij tante. Oftewel ze is zwanger van haar vijfde. Extra probleem is dat Patricia het schandalig vindt dat haar gevraagd wordt mee te werken aan bloed- of urineonderzoek op cannabisgebruik. Eén keertje heeft ze geblowd en voor die bekentenis wordt ze nu dus bestraft? Ze vertrouwen haar dus niet? Met zulke types kan ze echt niet samenwerken. Woedend stapt ze op. De kijker vertrouwt haar ook niet. Het vermoeden van verslaving blijkt later terecht. Ieder heeft het recht zich op eigen wijze te gronde te richten, maar ze neemt de ongeboren baby mee. De verstandelijke beperking is al een handicap, bij veel van de cliënten komen daar psychologische en verslavingsproblemen bovenop. Gedwongen sterilisatie is taboe. Helaas, volgens sommige hulpverleners, die daarom hun cliënten het liefst aan prikpil, desnoods spiraaltje willen hebben. Soms lukt dat laatste, zij het dat je met de hulpverlener wanhopig wordt als de afspraak met de arts eerst wordt afgezegd omdat besloten is die dag naar de Efteling te gaan.
Maakster Marlou van den Berge komt héél dicht bij alle betrokkenen. Als kijker voel je mededogen; maar ook eigen onmacht om sympathie te blijven voelen voor ouders die soms assertiviteit en welzijnsjargon hanteren om een autonomie te verdedigen die het kind verregaand schaadt. Van den Berge suggereert dat de coaches de regie meer in handen moeten kunnen nemen. Die vinden zelf dat dat absoluut niet zou werken want dan zijn de cliënten meteen vertrokken: je kunt niet rechter en begeleider tegelijk zijn. Blijft de vaststelling dat het systeem berust op vertrouwen in maakbaarheid en verandering - terwijl dat vaak illusie blijkt: zeventig procent van ouders met beperking kan de opvoeding niet aan. Pijnlijke maar belangrijke televisie.

Marlou van den Berge, Machteloos. NCRV Dokument. Maandag 22 en 29 maart, 22.50 uur, Nederland 2