TELEVISIE

Laagland

Ode aan de rivier

Kleine ode aan Andere Tijden. Televisie van gemiddeld zulk hoog niveau dat je er zelden iemand over hoort. Misschien omdat goede wijn geen krans behoeft. Wel jammer omdat we ons druk maken over bagger, maar kwaliteit kennelijk for granted nemen. Vorige week weer raak: met Herre Tiedema terug naar Monasterevin waar hij in 1975 gegijzeld werd. In een hok in rijtjesnieuwbouw samen met twee ontvoerders: dependance van de hel. Hollandse fabrieksdirecteur in ruil voor drie IRA-gevangenen. De kijker werd beloond. Vanwege het andere van die tijden en vanwege het nog altijd of altijd weer geldende. Portret van het soort man waarmee je de oorlog wint, zelfs nu hij bijna negentig is. Filosoof, wiskundige, Akzo-man. En psycholoog, met kennis van overlevingsstrategieën in extreme omstandigheden, die langzaam overwicht kreeg op zijn gijzelnemers. Maar ook portretje van een vrouw die nog altijd in dat huis woont, destijds de catering verzorgde en de stront afvoerde, vond dat hij daarover bepaald niet mocht mopperen en zich afvroeg of hij haar iets kwalijk nam. Ze kon het zich niet voorstellen: zelf was ze helemaal niet ‘politiek’ en er ingerold door een schoonzusje. Tiedema grijnsde, gaf ironisch commentaar en was tegelijk sans rancune.
Aanbevolen en te vinden op de site. Naast reguliere uitzendingen kent Andere Tijden specials, opgebouwd uit found footage. Juwelen. Ze behandelen een periode (Interbellum, bezetting, jaren vijftig) of een thema (familiefilms in Gezien ons eigen leven; kinderen van Hollandse soldaten en Indonesische vrouwen in Tuan Papa). Herkenbaar en vreemd; ver weg en dichtbij. Voor mij was verbluffend Oorlog op komst. Nooit vermoed dat er zoveel beeldmateriaal bestond over de mobilisatie. En nooit gedacht dat ik daardoor mijn vader en zijn wereld beter zou leren kennen. Die ene albumfoto in uniform kreeg uitgebreide context door maatregelen, sfeer, voedsel, amusement, gedrag. Enerzijds ontstond meer begrip voor de hoop dat het zo een vaart niet zou lopen en anderzijds het besef dat er angst was, lang weg van vrouw en baby, en dat het qua omvang zoveel erger had kunnen worden dan het op Grebbeberg en in Rotterdam werd.
Datzelfde Rotterdam, zowel in ongeschonden staat als na wederopbouw, komt uitgebreid aan bod in een nieuw, prachtige special: Ode aan de rivier. Traag stromen ze door oneindig laagland, wonderbaarlijk mooi en economisch van levensbelang, en zo zijn ze al bijna een eeuw vastgelegd. In reportages; door zakelijke vastleggers rond visserij of binnenvaart; door documentairemakers die in camerawerk en montage een min of meer artistieke ode aan rivier en/of beroep brachten (je herkent fragmenten van Van der Horst en Haanstra). Uit die macht aan beelden, van oud tot recent, componeert Godfried van Run zijn eigen afgeleide loflied, waarin de schoonheid domineert. Die van het landschap, van de arbeid (archaïsch woord dat zich prompt opdringt), van de menselijke ingrepen en van de filmkunst. In hoofdlijnen is er chronologie, gaan we van zwart-wit naar kleur en van de 'prehistorie’ van zalmvisserij naar de gigantische containeroverslag. De oorlog wordt nu eens niet getoond, behalve in de vernietigde erfenis in 1945 en de wonderbaarlijke letterlijke wederopbouw daarna. Al snel komen problemen aan de orde, verteld via krantencitaten. En natuurlijk zijn er juist veel beelden van overstromingen. Maar bovenal is het, zoals de titel zegt, een ode. En een mooie.

Godfried van Run, Ode aan de rivier. Andere Tijden Special, NTR/VPRO. Zondag 31 oktober, Nederland 2, 21.05 uur