Toneel

Laat het waaien, laat het waaien

TONEEL Huis aan de Amstel speelt ‘Stormgek’

Een van de thema’s – je kunt rustig spreken van een Leitmotiv – in het werk van toneelmaker Liesbeth Coltof is dat kinderen altijd maar gelukkig moeten zijn. Waarom toch? Bij kinderen leidt die dwangneurotische jacht op een happy end zelden tot geluk, meestal tot diepe verwarring die uitloopt op een totaal isolement. Als je je als kind terugtrekt, dan ga je piekeren. Britje, een meisje van acht of negen jaar, piekert zich al weken, maanden misschien, suf over de vraag waarom haar ouders niet meer met elkaar praten en ‘voorlopig even uit elkaar zijn’. Dat ‘voorlopig even’ duurt nu al heel lang. Britje woont met haar hond BoeDa in een huisje op een hoge klif waar het altijd stormt en regent. De ene week komt haar moeder langs, de volgende week haar vader. Ze schrijven briefjes aan elkaar, die Britje consequent achterhoudt. Het isolement heeft Britje ziek gemaakt. Het is een verzonnen ziekte (‘broze botten’, ze kan niet meer staan of lopen). Maar voor Britje is die kwaal minstens net zo echt als haar verwarring. Over het langzaam ontwarren van de kluwen in Britjes hoofd gaat Stormgek.

Het speelvlak (decor en lichtontwerp Guus van Geffen) wordt omzoomd door drie geschilderde panelen: achter een kaal strand, links een soort korenveld, rechts een kaal landschap met boom. Het toneel wordt gedomineerd door een ovaal plateau met daarop een rode vleugel: het domein van Britje (Minke Kruijver), en van haar hond BoeDa (Maarten van Roozendaal). De langswaaiende ouders (Ria Eimers en Marcel Faber) zijn vreemde neurootjes die een eindeloze reeks clichéteksten produceren, een feest van herkenning trouwens, door de schrijvers Pauline Mol en Paul Pourveur in en door elkaar geweven alsof de weefmachine voortdurend op hol sloeg. De binnenkomst van twee ‘vreemden’ zet de verwarring op scherp: Max, een nieuwe vriend van moeder (Roel Adam), is de eerste die een poging doet om naar Britje te luisteren. Een ‘droommeisje’ (prachtrol van Lies Visschedijk) doet precies het omgekeerde: nuchter, snoeihard en oergeestig confronteert zij Britje met de boze werkelijkheid en heet haar van-harte-níet-welkom in de wereld van gescheiden ouders. Britje moet nu echt zelf iets gaan doen. Na lang vijven en zessen (Britje is een koppig kind) is er een doorbraak. Die we hier niet verklappen.

Het is een publiek geheim dat Liesbeth Coltof toneel maakt dat ze als kind dolgraag zelf had willen zien. Behalve in besloten schoolvoorstellingen zit ze graag in zogenaamde ‘gemengde’ zalen, waar ouders én kinderen samen kijken. Ik vind het ook al jaren heerlijk om de adem van die ‘gemengde’ zalen op te snuiven, te horen hoe de kids onbeschaamd kunnen lachen en reageren waar de ouders zwijgen, en omgekeerd. Wat dat aangaat is deze voorstelling bijzonder ingenieus gecomponeerd: het is werkelijk een belevenis voor iedereen van acht tot tachtig. En je ziet zelf maar wat je oppikt. Neem de hond BoeDa. Iedereen (van acht tot tachtig) weet dat honden niet kunnen spreken, niet kunnen zingen en al helemaal niet kunnen pianospelen. BoeDa kan dat allemaal wel en je accepteert het meteen. Maarten van Roozendaal zingt en speelt van minuut één tot minuut laatst, grommend, huilend, vol woede en barstend van ironie. ‘Laat het waaien, laat het waaien. Laat het bruisen, laat het kolken, sla het stuk tegen de wolken.’ Hij kan het doen stormen, hij kan Britje bijna doen verdrinken. Hij dringt zich niet op. Hij is alom tegenwoordig, inclusief die ietwat angstig rochelende rokershoest, waar met name Britjes papa (die BoeDa een ‘luizentapijt’ noemt) bar slecht tegen kan.

Stormgek is zo’n voorstelling waarvan je de noodzaak van nabij kunt proeven. De verbindende factor in die noodzaak is toneelmaker Liesbeth Coltof zelf. Die ons allemaal (van acht tot tachtig) een spirituele, zachte massage geeft, waar een heel kleine, troostende boodschap in zit: laat je niet bedonderen door luchtballonnen van geluksdromen. Geluk líjkt lekker, maar het kan net zo goed een gevangenis worden. Zet de ramen en deuren tegen elkaar open. En laat het in godsnaam waaien, waaien!

Nog tot en met 6 mei.
Inlichtingen: www.huisaandeamstel.nl