Corona, het verhaal achter het nieuws #2: aardbevingen en corona

Laat maar, wij doen er toch niet toe

Corona, er is in het nieuws geen ontkomen meer aan. Komende weken zoekt Kim van Keken naar de verhalen achter de mediastorm. In deel twee: in het aardbevingsgebied komt corona erbij.

Premier Mark Rutte op bezoek in de Groningse wijk Opwierde-Zuid in Appingedam © Anjo de Haan / Hollandse Hoogte

John Schilder, eigenaar van Lopster Kleitulp, brengt nu bloemen aan huis. ‘Het is allemaal heel bewerkelijk.’ Maar goed, alle beetjes helpen en het is zonde om de vijfhonderdduizend tulpen die nu wekelijks uit zijn kassen komen allemaal te vernietigen. ‘We hebben wel eens een seizoen dat het een weekje te warm is, dan verkoop je wat minder. Nu verkopen we niets, een ongekend drama.’

Ruim drie weken geleden vertelde hij zijn verhaal in de regionale pers en de reacties daarop, vertelt hij nu, zijn hartverwarmend. Streekgenoten bestellen massaal tulpen bij hem om uit te delen in de buurt of bij een verzorgingshuis. De thuiszorg bestelde bijvoorbeeld vijfhonderdvijftig bossen en lokale bedrijven geven tulpen aan hun medewerkers. Toch weegt het allemaal niet op tegen de verkoop via de veiling. Volgende week eindigt het seizoen en maakt Schilder de balans op. ‘Een ding is zeker, die begint met een dikke min.’

Maar de reacties uit Loppersum en omgeving zijn hartverwarmend. ‘De mensen hier zijn echt sociaal, ze willen wat doen voor een ander. Dat doet me goed.’

Hier, dat is in Loppersum, en hier verloopt de coronacrisis op het eerste gezicht niet anders dan elders in het land. De gemeente is, bij het schrijven van dit artikel, een van de weinige waar het virus nog niet is opgedoken, maar de maatregelen treffen ook hier iedereen. En deze crisis komt er nog eens bij voor de vele Groningers, in dit gebied dat al jaren wordt geteisterd door aardbevingen. Ze voelen zich onveilig in hun huis en wachten al jaren op versterking.

‘De ramp die zich stilletjes bleef en blijft voltrekken’, noemt Liebrecht Hellinga het.

Hij is predikant van de Baptisten Gemeente Winschoten en via de organisatie Geestelijke Verzorging Aardbevingsgebied Groningen biedt hij met een paar collega’s een luisterend oor in de streek. Ook zij kunnen door corona niet op huisbezoek, en ze moeten de zandkleurige ‘proatbus’ (die door de streek rijdt en waarin iedereen welkom is) voor onbekende tijd verplicht parkeren. Maar via de telefoon blijft Liebrecht goed bereikbaar, en het is druk.

‘Veel jonge gezinnen met opgroeiende kinderen hebben grote zorgen.’ Het zijn die families die al jaren kampen met de gevolgen van de bevingen. Zichtbaar zijn de diepe scheuren in hun huis. Minder zichtbaar is, benadrukt Hellinga, het verlies van veiligheid, levensgeluk en toekomstperspectief. Daar komt dus nu de coronacrisis bovenop. ‘Vergeet niet dat veel van die gezinnen ook nog eens worstelen met de inspectie die moet beoordelen of hun huis wel of niet wordt versterkt. Dit gaat voor niet zomaar over een huis, maar over een thuis.’

Datzelfde thuis waar gezinnen in de rest van het land zich wél veilig voelen, want daar schudt de grond niet.

Op woensdag 11 maart bracht premier Mark Rutte nog een bezoek aan de getroffen streek. Dat was twee dagen na de niet-handen-schudden-maatregel en vijf dagen voor de sluiting van alle scholen en horeca. Hij liep daar door de wijk Opwierde-Zuid in Appingedam waar sinds februari woningen worden gesloopt, vierhonderd stuks omdat ze niet veilig genoeg zijn als er weer een aardbeving komt. ‘Ik kom alleen als er problemen zijn’, sprak de premier. Het is de hel waar we in terecht zijn gekomen’, sprak hij tegen de camera’s. ‘Een nachtmerrie.’

Henk Gerritsen en zijn vrouw Alison uit de kleine dorpskern Losdorp stonden ook klaar. Ze gaven Rutte een ellenboog en wilden vertellen over de scheuren in hun arbeiderswoning, ze vechten al jaren tegen instanties als de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) en de overheid. Ze hoopten op een luisterend oor. ‘Sorry’, zei Rutte toen hij erachter kwam dat hij bij het verkeerde huis stond. ‘Ik word bij een andere woning verwacht.’ En weg liep hij, zo toont het filmpje bij Hart van Nederland van SBS6. ‘Maar wij zijn toch ook gedupeerd?’ vroeg een onthutste Gerritsen nog tevergeefs.

Het gevoel niet serieus genomen te worden zit diep, bij veel Groningers. ‘We hebben jarenlang moeten knokken’, zegt gedupeerde Annemarie Heite, die via landelijke talkshows jaren het Groningse gevoel vertegenwoordigde. Pas in 2012 drong het tot de rest van Nederland door dat zich echt een ramp voltrok. De grond schudde sinds 1986 wegens de winning van aardgas. Eerst zacht en sporadisch, maar naarmate de jaren vorderden steeds harder en vaker. Al die tijd nooit hard genoeg om de rest van het land wakker te schudden.

Dat gebeurde wel op de late avond van 16 augustus 2012, toen de grond zwaarder trilde dan ooit. Dat gebeurde bij Huizinge: 3,6 op de schaal van richter. Geld verdienen stond al die decennia aan gaswinning voorop, oordeelde de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2015. De risico’s werden al die tijd gebagatelliseerd, veiligheid was ondergeschikt. Niet dat er toen een oplossing kwam voor de gedupeerden en hun zwaar beschadigde huizen: eindeloos werd er bestuurlijk gesteggeld over schadevergoedingen; de gedupeerde Groningers werden van loket naar loket gestuurd. En nog steeds.

‘Nog zeker twintigduizend gezinnen wachten op de afhandeling’, schat fractievoorzitter Jurrie Nieboer van de Partij voor het Noorden in Oldambt. ‘Vooropgesteld’, benadrukt hij, ‘de coronamaatregelen die het kabinet nu neemt zijn geweldig.’ Dat gunt hij iedereen. ‘Het verbaast ons hier wel dat er ineens zo makkelijk geld beschikbaar is.’ Heite: ‘Ineens heeft minister Wopke Hoekstra van Financiën wel heel diepe zakken.’ Dat gevoel heerst.

De angst vergeten te worden is in dit gebied niet eens meer een angst. Het wordt hier gezien als voldongen feit. De bewoners hebben al zo veel informatieavonden voor niets bijgewoond. ‘Waarbij een wethouder wéér zei dat-ie niets kon doen’, zegt Heite. ‘Dan zie je de mensen wegsjokken, de schouders nog verder voorovergebogen. Laat maar, wij doen er toch niet toe. Dit gevoel dringt diep door.’

De gaskraan gaat nu dicht. ‘In Den Haag denken ze nu dat ze het probleem hebben opgelost’, zegt geestelijk verzorger Liebrecht. ‘Wij ervaren nog dagelijks de ellende. Geen grote, maar de grond blijft schudden.’ En dat brengt wat naar boven. Het gevoel van onveiligheid en de frustraties. ‘Tegen al deze mensen is in feite jarenlang gezegd: “Je stelt je aan.” Dat doet wat met een mens. Dat doet wat met je en dat bepaalt hoe je in het leven staat.’

Tulpenkweker Schilder probeert het van zich af te laten glijden. Sinds 2013 had hij, door de bevingen, drie seizoenen waterschade. ‘Bewijs maar dat het door de gaswinning komt. Ik kan met mijn advocaat tegen twintig advocaten van de NAM procederen, maar dat is kansloos. Je krijgt alleen maar tikken op je neus.’ Hij wil vooruitkijken en geniet van de saamhorigheid in Loppersum en omstreken. ‘Aan al die negatieve energie heb je niets.’