Toneel

«Laat me met rust»

Toneel: Amsterdamse Bos speelt Ivanov van Tsjechov

Bij binnenkomst moest ik meteen aan Geert Leers denken, de populairste burgemeester van Nederland, wereldberoemd in Maas tricht en omstreken. Deze benepen christengriezel ruikt op iedere camping waar de spullen een tikje te scheef staan meteen onraad, nederwiet, illegale aspergestekers en niet geregistreerde champignonwoekeraars. De vakantiekotten die op de gigantische speelvloer van het Openluchttheater in het Amsterdamse Bos zijn neergezet (neergesmeten lijkt het wel) zou Geert Leers onmiddellijk aan een diepgaand onderzoek hebben on derworpen. Ze staan niet alleen schots en scheef, ze zijn gestapeld tot gigantische camperflatgebouwen, een gaaf idee van ontwerper Carina Scholten en regisseur/ bewerker Jeroen van den Berg, en helemaal passend bij de sfeer van Tsjechovs Ivanov. Deze Nicolai Aleksejevits Ivanov (in Nederland zou hij gewoon De Vries heten) beheert namelijk een nagenoeg failliet landgoed, hij kan zijn rentes niet meer betalen, laat staan zijn arbeiders, zijn vrouw is doodziek en feitelijk stervende, hij heeft een oogje op de jonge dochter van de steenrijke buren, en hij sombert wat af. Ivanov begrijpt zichzelf niet meer, ziet de splinters in de ogen van zijn omstanders maar vergeet de gi gantische balk die zijn eigen kop ontsiert. Enfin, ellende alom, en niets past daar zo goed bij als die troosteloze berg sleurhutten, waar in iedereen die «af» moet zijn, toch permanent «op» is, want zichtbaar vanachter de raampjes.

Het is een levendige voorstelling die Jeroen van den Berg (gastregisseur, artistiek leider Frances Sanders heeft een sabbatical) en zijn team van Ivanov hebben gemaakt. Zo levendig dat enkele kranten verbaasd kopten een heuse komedie te hebben gezien – Anton Tsjechov eindelijk postuum hartstikke blij, want zo wilde hij immers gezien worden: als de schrijver die de belachelijkheid van kleinburgers, huisjesmelkers, nep-politici, quasi-idealisten en gesjeesde militairen zo scherp et ste dat het pijn deed van het lachen. Komedies wilde hij ge schreven hebben, niet de tenenkrommende tranentrekkers die zijn eerste en beroemdste regisseur, Kon stantin Stanislawski er van maakte. Van den Berg heeft flink in Tsjechovs tekst gesneden – iets té flink soms, waarom mag Ivanov zijn joodse vrouw in het derde bedrijf niet meer uitschelden voor «vuile rotjodin»? – hij heeft lekker liggende oneliners toegevoegd, smartlappenregeltjes bij elkaar gewinkeld en een paar van zijn acteurs mogen vet uitpakken.

Door een motorongeval moest Van den Berg te elfder ure (kort voor de première) zijn speler Frans de Wit missen. Dus zag ik afgelopen zaterdag in de rol van de districtspoliticus Lebedev, een sukkel die een vrouw heeft ge trouwd met oerwouden haar op d’r tanden, gastspeler Maarten Wansink. Dat is een acteur die «het verschil» maakt tussen de vette lach binnensleuren en nuancering, tempowisseling, de achterkant laten zien van de gulle lach van een rasalcoholist. Prachtrol. Gold ook voor Vincent Croiset als Borkin, Ivanovs rentmeester, een bruut, een malloot, iedere avond weer de leukste thuis tot de wodka uit zijn oren spuit. De dames waren me iets te schreeuwerig, de ouwe bos-rot Felix-Jan Kuypers in de rol van de afgetrapte graaf Sjabelski was een rustpunt als vanouds.

Ad Knippels had het in de titelrol het moeilijkst. Ivanov is een zware klus, omdat dat personage zijn middelpunt kwijt is en daar over vier bedrijven lang in alle toonaarden blijft spreken, tot ie dereen er he-le-maal gek van wordt. De kunst is ervoor te zorgen dat wij er niet gek van worden en ons blijven afvragen: wat bezielt die man toch? In die balanceerkunst blijft Knippels nog een beetje steken. Je gaat bijna verlangen dat-ie af en toe eens iemand afrost, of die jonge Sasja op wie hij zo dol is lekker vastpakt. Van een broeierige binnenkant wil je zo nu en dan ook wel eens iets zien in plaats van dat eindeloze vermoeden dat spreekt uit Ivanovs laatste tekst: «Laat me met rust.»

Ivanov van Anton Tsjechov in Theater het Amsterdamse Bos, t/m 3 september (zondag en maandag geen voorstelling, bij twijfelachtig weer vanaf 18.00 uur bellen met 020-6433286). Toegang vrij, vrijwillige bijdrage na afloop. Aanvang 21.30 uur, duur van de voorstelling: twee uur zonder pauze. www.bostheater.nl, Op tijd aanwezig zijn verdient aanbeveling.