Menno Hurenkamp

Laatste nagel

Sensatiebeluste intellectuelen en sociale wetenschappers in het algemeen snakken nog altijd naar het einde van de politiek. Ze vinden steeds weer een nieuwe laatste nagel aan haar doodskist. De meest uiteenlopende kwesties zouden de afgelopen decennia al de traditionele linkse en rechtse politieke partijen onder de zoden werken. Zo beloofden behalve de arbeidersrevolutie bijvoorbeeld ook Hans van Mierlo en het milieuprobleem een einde te maken aan «het bestel». Recent nog gooiden internet en Tony Blair (die «beyond left and right» zou zijn) hoge ogen om de politiek ten grave te mogen dragen. Eindelijk, zo wil de jongste analyse steevast, verdwijnen de vermolmde partijen en hun klassieke debat over arm en rijk, staat en markt. Ze zullen noodgedwongen hun rol afstaan aan nieuwe organisaties die wél toegesneden zijn op de tegenstellingen van deze razendsnelle postmoderne tijd.

Populaire laatste nagels van vandaag zijn «biotechnologie» en «globalisering». Ook dit zijn loze aankondigingen als het gaat om fundamentele veranderingen in het politieke landschap. Beide termen suggereren ontwikkelingen die progressieven en conservatieven in verzet verenigen. In de anti-globaliseringsdemonstratie tegen de top van de acht rijkste landen in Genua liepen voor de vijfde keer in twee jaar mensen die voor open grenzen zijn gelijk op met types die voor gesloten grenzen pleiten. De beroemde Britse journalist John Pilger ziet hier een nieuwe volks beweging ontstaan die het verrotte westerse systeem te lijf zal gaan. Net zo'n diffuus front vormt zich tegen de biotechnologie. De ontwikkeling van de wetenschap hoe je van een mens of plant meer maakt zonder de traditionele voortplanting, bindt pro-God activisten en de klassieke milieulobby. Beide groepen zijn tegen een door commerciële biotechnologie gedomineerde maatschappij. Tegen zo'n coalitie gaat de traditionele politiek ten onder, hoopt de Amerikaanse schrijver Jeremy Rifkin in de Volkskrant van afgelopen zaterdag.

Het is pech voor dit soort charmante grote verhalen: het tegendeel gebeurt. De tragiek van de laatste nagels is dat ze het politieke debat updaten. Ze vertalen allerlei ongenoegen dat door politieke par tijen niet een-twee-drie begrepen wordt naar hapklare brokken. Het geharrewar over «globalisering» dat ontstaat door gillende bivakmutsen biedt aan Jacques Chirac en Tony Blair ruimte om stelling te nemen ten aan zien van een onderwerp dat tot dan toe onbegrijpelijk leek. Dat ten aanzien van de globalisering de oude tegenstellingen lijken omgedraaid — de rechtse Chirac pleit voor de staat, de linkse Blair voor de markt — bewijst eerder de sluwheid van de gevestigde orde dan het aanstaande ineenstorten. Het verzet tegen biotechnologie op zijn beurt betekent bijvoorbeeld in Nederland een prettige uitweg voor klein links en -rechts, waar allerlei partijen figureren (GroenLinks, ChristenUnie) die zich al aan het afvragen waren wat hen precies onderscheidde van de grote hoop.

Wie af wil van de bestaande politieke partijen moet het slimmer spelen. Sla geen laatste nagels, maar zwijg, zodat niemand profiteert van je gedachten. Feind hört mit. Verenig je met alle critici in een stiltecentrum en verzin jarenlang: niets. Maak geen analyses, geen opstellen, geen columns, maar ga met Jeremy en John en alle onheilsprofeten voetballen, bidden, paren. Het politieke kaartenhuis bezwijkt gegarandeerd eerder bij een gebrek aan kritiek.