Rechts: Naomi Watts (l) als Betty Elms en Laura Harring als Rita in Mullholland Drive, regie David Lynch; © Universal Pictures

In de recente verkiezing van de beste film aller tijden van het Britse filmblad Sight and Sound komt David Lynch’s Mulholland Drive (2001) binnen op de achtste plaats, vlak na de usual uspects en na de controversiële, nieuwe nummer 1 Jeanne Dielman (1975) van de Belgische regisseur Chantal Akerman. De lijst is interessant, omdat ze aantoont dat bepaalde films hun tijd vooruit kunnen zijn en daardoor tijdloos worden. Zo schrijft Sight and Sound dat ‘het onredelijke, ontwijkende karakter van Mulholland Drive, het verwoede omarmen van onzekerheid en onbepaaldheid, nu meer tot ons spreekt dan twintig jaar geleden’.

Mijn favoriete Lynch blijft Blue Velvet (1986) dat ik voor het eerst onder bevreemdende omstandigheden zag – in een bioscoop in Johannesburg die zo in zijn surrealistische universum paste, compleet met fluwelen gordijn, een terugkerend element in het verhaal. En toch, nu Mulholland Drive weer in de bioscoop draait in een gloednieuwe restauratie kun je inderdaad niet om de dwingende kwaliteit van het werk heen, een kristallisatie van wat ons thans bezighoudt.

Nog een frase in Sight and Sound valt op: ‘the film’s unironic payload of wrenching heartbreak’ Misschien is Lynch’s grote kracht inderdaad hoe hij erin slaagt met zulke vréémde films een toon van ernst en authenticiteit vast te houden, van echt gevoelde emoties. Het blijft onmogelijk om zijn werk met zoiets als kritische distantie te bekijken. Zijn films raken je in het hart, spreken direct tot je, dwingen je ze te ervaren binnen de context van je eigen bestaan; ze flippen de werkelijkheid, jouw werkelijkheid, niet één keer, maar constant zodat je met zijn personages zélf compleet verloren bent in het narratief van je eigen leven. Bij Lynch staar je door een prisma heen dat beelden oplevert waarvan we zo graag willen dat ze ‘normaal’ zijn maar dat bij lange na niet zijn. Het is de cinema van het optisch labyrintische.

Mulholland Drive vertelt het verhaal van de pas in Hollywood gearriveerde actrice Betty Elms (Naomi Watts), die verliefd wordt op een mysterieuze vrouw, gespeeld door Laura Harring, die na een auto-ongeluk kampt met geheugenverlies. Meer valt er niet te vertellen. De rest is dat labyrint. Dromen. Nachtmerries. Dubbele personages, dubbele werkelijkheden. De grote criticus wijlen Roger Ebert vatte het het best samen: ‘Er is geen verduidelijking. Misschien is er niet eens een mysterie.’ Dit sluit aan bij Lynch die volhoudt dat Mulholland Drive een gewoon, te volgen verhaal vertelt.

In elk geval reflecteert het verdriet van Betty, die droomt van een glanzende carrière, onze obsessie met celebrity en plastic schoonheid. De kern is de teloorgang van menselijk gevoel in tijden van onwezenlijke waanzin. De surrealistische cinema als een rationele manier om naar de wereld te kijken – momenteel is dit de enige optie.

Te zien vanaf 22 december