Lachen en lezen met nederland 3 televisie

In de laatste kroniek van dit jaar twee programma’s die louter met elkaar gemeen hebben dat ze het kijkersleven verrijken. This Life is superieure soap, hoewel dat een contradictio in terminis lijkt. De personages tobben met relaties, seks en carrière. Het belangrijkste verschil met de modale soap is de humor - van makers en personages. Dat levert de relativering en lichtheid op waardoor deze twintigers - juristen die een huis delen - ‘de mens’ worden in ‘wie lacht niet die de mens beziet’.

De kijker lacht, soms ook om zichzelf. Zelfs de oudere generatie lacht, want This Life roept niet alleen herinneringen op aan die hectische levensfase, maar bevat voldoende universele elementen om ‘mee te kunnen gaan’. 'Meegaan’ is waar This Life, net als elke soap, toe wil verleiden, zij het dat andere soaps mij door de bloedige ernst en de platte karakters niet in het minst prikkelen.
In This Life roepen Milly, Egg, Anna en Miles de gemengde gevoelens op die de medemens nu eenmaal wekt - zelfs of juist als we ermee bevriend zijn. Want als die vier geen vrienden van de kijker worden, dan toch wel verdomd goede bekenden. Wie tot de fans behoort reageert zowel op het niveau van de plot ('Miles, lul, leer je het dan nooit?’) als op een niveau daarboven: waarom is de homoseksuele Warren eruit geschreven? Waarom is de ene aflevering gemaakt met de motoriek van een hyperactief kind en de andere in meer klassieke, zij het altijd snelle stijl?
De continuïteit, zowel naar feiten als naar geest, is niet altijd volmaakt, maar dat zij vergeven. Al was het maar vanwege de manier waarop Rachel, een nieuw personage, ingebracht wordt. Je wilt over deze jonge uitgave van Catherine Deneuve snel een oordeel formuleren, maar je krijgt de kans niet. Vakwerk. Nog elf afleveringen te gaan.
DNW, fusie-opvolger van Diogenes en Laat op de avond, is door de themakeuze en uitwerking van hoge kwaliteit. Aflevering één, De automaat, was meteen raak. De titel is een metafoor van de Spaanse socioloog Manuel Castells, Berkeley-hoogleraar, voor de mondiaal geworden financiële markt, die niet meer beheersbaar is doordat zij autonoom is geworden en dingen doet zonder te weten waarom (ik dacht aan Dukas’ 'Tovenaarsleerling’).
Castells’ voorspellingen zijn somber. Slechts een beperkt aantal mensen zal meekunnen in de door technologie beheerste wereld, waarin geen herkenbare uitbuiter meer aan te wijzen is. En zelfs wie meekan is meestal slaaf binnen de 24-uurseconomie. Een theorie die de makers illustreren aan de hand van een succesvol Amerikaans ITC-echtpaar, waarvan de vrouw trots beschrijft hoe ze tussen de weeën door brieven dicteerde, en de man zijn peuters naar de crèche brengt waar ze bovenal vertrouwd gemaakt worden met computers.
Een andere lijn in Castells’ theorie is dat mensen zich als reactie op die mondiale, cultuurloze machtsstructuur terug zullen trekken in wat ze als eigen identiteit ervaren. Waarop we Henk Westbroek tegenkomen en diens Leefbaar Utrecht. Mijn aarzeling over man en methode blijft, maar ik hoorde meer 'zin’ uit hem komen dan ooit eerder. En als illustratie voldeed zijn optreden uitstekend.
Veel DNW-onderdelen zijn indringend gemaakt en verbluffend, ook al is, net als bij Diogenes, de noemer waaronder ze bijeengebracht worden soms wat dun. Wat niet gold voor de aflevering van Rob Schröder over rechts-extremisme in Europa. Bijzonder daaraan was dat aanhangers uitgebreid aan het woord werden gelaten. Centraal stond de kritiek op het 'liberaal-kapitalisme’ en de daaruit voortvloeiende sociale onrechtvaardigheid. Oftewel het haast vergeten 'linkse’, antikapitalistische, 'idealistische’ sentiment in deze beweging. Waar je, net als destijds, geen cent voor hoeft te geven. Maar dat aanspreekt. En dat ook een reactie kan zijn op de door Castells geschetste ontwikkelingen. Televisie die tot lezen inspireert. Dit keer zonder ironie. Op 17 januari start een nieuwe reeks van zes afleveringen.

  • Verhalen uit het land van de voldongen feiten. Deels gedramatiseerde reconstructies van Hans Keller en Henk Hofland. Ditmaal: Greet Hofmans. VPRO, zondag 20 en 27 december, Nederland 3.
  • Trudie is dood. In memoriam voor ’s lands bekendste hondje - dat van Arjan Ederveen die ons zelden teleurstelt, hoe link ook het thema. VPRO, vrijdag 25 december, 22.15 uur, Nederland 3.