H.J.A. Hofland

Lam Europa

Voor wat sinds een jaar of vijf in de Nederlandse politiek gebeurt, hebben we behoefte aan een nieuw woord. We hebben hier de hyperactieve versie van navelstaren ontwikkeld. Bij ons is als het ware het hele volk in de nationale navel gekropen en daar groepsgewijs of individueel met elkaar slaags geraakt. Wat daarbuiten gebeurt bestaat niet meer. Wel zijn we lid van internationale organisaties, sturen we desnoods troepen naar de andere kant van de wereld, maar daar zeuren we verder niet over. Wel hebben we vooraanstaande politici die zich tot tegenstander van de hele islam hebben verklaard en voor moslims de grens willen sluiten, maar waarom die ongewenste dames en heren hier willen komen, is geen punt van nadere overweging. Sinds 1958, toen we van plan waren het internationale probleempje Nieuw-Guinea op eigen kracht uit de wereld te helpen, heeft Nederland zich niet met zo veel kabaal zo provinciaal gedragen. De buitenlandse politiek is praktisch van de agenda afgevoerd.

Het volgende bewijs wordt deze week geleverd op de conferentie van de Navo in Riga. Daar bespreken de 26 leden van deze organisatie wat ze kunnen doen om de wereldvrede te bevorderen. Weten jongere generaties nog waar Navo de afkorting van is? Noord Atlantische Verdragsorganisatie. Opgericht in 1949, na de communistische staatsgreep in Praag en de sovjetblokkade van Berlijn, om het rode gevaar te keren. Dat werk is in 1989 zonder rampzalige onderlinge ruzies met succes bekroond. Voor alle zekerheid nog een klein beetje geschiedenis. Na de opheffing van de Sovjet-Unie moest het Amerikaans-Europese bondgenootschap een nieuwe reden van bestaan vinden. In 1999 werd door de Amerikaanse luchtmacht onder auspiciën van de Navo een eind gemaakt aan zeven jaar van verwoestende burgeroorlogen. Hadden de Europeanen niet al die tijd min of meer vreedzaam toegekeken, dan had dit aanmerkelijk eerder kunnen gebeuren. De Amerikaanse generaal Wesley Clark heeft toen per slot van rekening de Navo gered. Na de aanval van 9/11 verklaarde de organisatie zich solidair met Amerika. Maar president Bush had op zijn manier lering uit de Europese bereidheid tot daadwerkelijke solidariteit getrokken. In plaats van een beroep op de Navo te doen, stichtte hij de Coalition of the Willing. In de praktijk betekende dit een verbond met de naties die voor spek en bonen mochten meedoen. Dat is pas in de jaren daarna gebleken.

Nu vergadert de organisatie van de westelijke landen, intussen met tien leden uitgebreid, in Riga. Het voornaamste punt op de agenda is geformuleerd in een document getiteld Comprehensive Political Guidance. De voornaamste bedreigingen zullen de komende vijftien jaar bestaan uit het internationaal terrorisme, de verspreiding van nucleaire wapens, de verstoring van het evenwicht door mislukte of mislukkende staten, de zich uitbreidende conventionele bewapening en de verstoring van de toevoer van olie en gas. Goede ideeën. Maar de kwestie is niet dát, maar hoe daaraan het hoofd moet worden geboden.

Hier begint het grote vraagstuk waarbij ook Nederland nauw betrokken is. De Navo wordt op deze manier een mondiale verantwoordelijkheid toebedeeld. Zou dit ook betekenen dat de Europese leden in gelijke mate als Amerika de politiek van het bondgenootschap zouden kunnen bepalen? Nee. Ten eerste omdat het militaire budget van Amerika afzonderlijk bijna twee maal zo groot is als dat van de Europese leden samen. Dit is een probleem zo oud als de Navo zelf: van sharing the burden. Voor een optie van wel volop meepraten maar weinig betalen is Washington nooit te vinden geweest. Ten tweede omdat ‘Europa’ als eenheid in de buitenlandse politiek niet bestaat. Ten slotte omdat de regering van president Bush, ook na de nederlaag in de tussentijdse verkiezingen en de ramp van Irak, Europese inmenging in de buitenlandse politiek niet zal toelaten.

De conferentie in Riga heeft de meest ambitieuze agenda uit de geschiedenis van de Navo gepaard aan de geringste drang en minste mogelijkheden van de lidstaten om daaraan uitvoering te geven. Zes jaar buitenlandse politiek van Bush c.s. heeft een mondiaal panorama van mislukkingen veroorzaakt. Ook al zou er een ‘Europa’ zijn dat bij machte was, politiek en militair, om daarin een begin van herstel te brengen, dan nog zou het monnikenwerk zijn om daaraan geloofwaardigheid te verlenen. Maar zo’n Europa is er niet. Politieke eenstemmigheid is ver te zoeken en geen Europese regering is bereid tot drastische verhoging van de militaire uitgaven omdat de kiezers het niet willen. Europa verdoemt zichzelf tot voortgezette machteloosheid en geeft Bush zo een rechtvaardiging zijn koers verder te volgen, voorzover de Amerikaanse kiezers dat nog toestaan. Ook in Riga zal worden geprobeerd dit te verbergen, maar in feite is deze conferentie de bevestiging van de Europese machteloosheid. Overigens zal dat in Nederland iedereen een zorg zijn.