Land of the free, behalve voor lastige mensen

New York – Wie het grond­gebied van de Verenigde Staten wil betreden dient zich tijdelijk in een rechtsvacuüm te begeven dat aanhoudt tot de daadwerkelijke intrede in het land. Het is waar de Amerikaanse grondwet heeft plaatsgemaakt voor de willekeur van het na 9/11 opgerichte Department of Homeland Security (dhs).

Dat betekent: veel wachten, nodeloos toegesnauwd worden en het moeten beantwoorden van zinloze vragen. Daarbij blijft het voor de meeste reizigers. Zo niet voor activisten, geëngageerde journalisten en anderen die kritisch zijn over de Amerikaanse overheid. Niet gehinderd door enig overzicht of juridische belemmeringen ondervragen de dhs-agenten dergelijk subversief volk bij terugkeer van een buitenlandse reis, ook al worden ze van geen enkel misdrijf verdacht. Vaak worden daarbij laptops, camera’s en telefoons in beslag ge­nomen opdat de inhoud daarvan kan worden gekopieerd. En er komt geen enkele gerechtelijke toestemming aan te pas.

De Amerikaanse documentairemaakster Laura Poitras valt een dergelijke behandeling al zo’n zes jaar ten deel. Poitras is de maker van My Country, My Country (2006), waarin ze de emotionele last van de bezetting van Irak voor zowel Irakezen als Amerikanen documenteerde, en The Oath (2010), over twee Jemenieten die in Guantánamo Bay belandden.

Bijna elke keer dat Poitras na een reis in haar land terugkeert, wordt ze opgewacht door dhs-agenten die haar urenlang ondervragen over haar bezigheden buiten de VS. Daarna is ze dikwijls wekenlang haar filmapparatuur kwijt, evenals haar notitieblokken, telefoon en laptop.

Tot voorkort was Poitras huiverig om openlijk over haar aanvaringen met haar eigen overheid te spreken, uit vrees dat de dhs er een schepje bovenop zou doen. Maar een nieuwe episode, vorige week donderdag, deed haar van gedachte veranderen. Poitras werd bij terugkeer uit Engeland door een dhs-agent meegenomen naar een ondervragingskamer. Als altijd trok ze haar notitieblok te voorschijn om in ieder geval te documenteren wat ze onderging, maar ditmaal werd haar dit verboden, met als argument dat haar pen een wapen was. De agent dreigde haar zelfs in de boeien te slaan als ze zou doorgaan met aantekeningen maken.

Het deed Glenn Greenwald van Salon.com, tegenover wie Poitras haar verhaal deed, constateren dat de Amerikaanse overheid zichzelf ‘radicale bevoegdheden’ toe-eigent. En wanneer de overheid deze tegen haar eigen burgers gebruikt, dan geeft ze daarmee een boodschap af aan iedereen: houd je koest.