Guillaume Paoli, Mehr Zuckerbrot, weniger Peitsche

Land van de luiheid

Meer suikerbrood en minder zweep, dat wensen de Gelukkige Werklozen zichzelf toe. In Duitsland, waar ruim vier miljoen mensen geen werk hebben, provoceren zij in een nieuw boek met een lofzang op de luiheid.

BERLIJN. «Ik ben gelukkig omdat ik werkloos ben», lacht Guillaume Paoli (43). Hij is al sinds zijn negentiende zonder baan. Niet omdat de in Frankrijk geboren Berlijner geen werk kon vinden, maar omdat hij er geen heil in zag zijn leven in «de moderne slavernij van de call centers» te slijten.

Niet alle werklozen zitten louter verveeld met een bier in hun luie stoel voor de televisie, legt Paoli uit. Diens spraakmakende boek Mehr Zuckerbrot, weniger Peitsche (Meer suikerbrood, minder zweep) is net op de Duitse boekenmarkt uitgekomen. Ook is de vrolijke Fransoos met de lange zwarte bakkebaarden verantwoordelijk voor het satirische tijdschrift Der Müssiggangster (De leegloper). Daarin maken de Gelukkige Werklozen zich al zes jaar sterk voor de emancipatie van hun lotgenoten. Het gaat ze erom de schijnbare tegenstelling tussen geluk en werkloosheid te overwinnen. De Happy Unemployed zien zich niet als sociale paria’s maar als voordenkers van de luiheid.

Er is veel werk aan de winkel voor de Gelukkige Werklozen. De telefoon staat roodgloeiend. Overal worden ze uitgenodigd om hun denkbeelden te verkondigen: van lezingen tot congressen over de psychologische gevolgen van het leven in de sociale hangmat. Ze hebben het er maar druk mee.

Toch staat Paoli elke dag na tienen rustig op, samen met zijn Oost-Duitse levens gezellin Mila Zoufall (36). Dan genieten de twee Berlijnse culthelden van het ontbijt, lezen op hun dooie gemak de krant en doen de afwas, want ze hoeven de deur niet uit. «Ik ben niet tegen werken, maar ik probeer het zo min mogelijk te doen», beweert Paoli.

Liever neemt hij meer tijd voor lezen en schrijven, vrienden bezoeken of een wandeling. Dat hij slechts 580 euro in de maand krijgt van vadertje staat, deert hem niet. «Ik heb tenminste geen stress.»

«Volledige werkgelegenheid is een fictie. Dat doel zullen we in Duitsland nooit bereiken», zegt Paoli. Daarom willen de Gelukkige Werklozen sociale erkenning voor de mensen zonder werk. Ze willen laten zien dat je ook zonder een vaste baan gelukkig kunt worden. «Als ik zou werken, dan is dat niet omdat ik een job wil hebben, maar omdat ik geld nodig heb», vult Zoufall aan.

Maar de motor van Europa’s sterkste economie hapert al tijden. De werkloosheid stijgt en stijgt en meer dan vier miljoen Duitsers wachten op een baan. Dat vinden de Gelukkige Werk lozen niet grappig, maar ze noemen het «onvermijdelijk». Namens de zelfbenoemde denktank voor werklozen is Paoli van mening dat de regering het beste alle arbeidsbureaus kan sluiten. Met het vrijgekomen geld zouden de uitkeringen omhoog kunnen. «Dat is beter dan iedereen te verplichten een baan te accepteren waarin we doen alsof we werk hebben.»

In het kader van werkverschaffing door het Duitse arbeidsbureau moest hij een baantje in de cultuursector accepteren. In een kantoor met enkele andere schijnwerk lozen hadden ze alles: moderne computers, fax en telefoon. Er was alleen niets te doen. «Iedereen simuleerde dat we het druk hadden», aldus Paoli.

De positieve weerklank van de Gelukkige Werklozen in de media en het swingende Berlijnse culturele leven laten zien dat traditionele Duitse begrippen als vlijtigheid, plichtsbewustzijn en discipline aan een herkeuring toe zijn. Zelfs in de regeringspartij SPD rommelt het. Tussen de sociaal-democraten in de Arbeiterpartei zitten Futuristen die liever lui dan moe zijn: onlangs riepen zij de «eeuw van de parasieten» uit. Toen bondskanselier Gerhard Schröder anderhalf jaar geleden de uitkeringstrekkers aanviel en duidelijk maakte dat niemand het privilege had om op kosten van de Duitse staat te luieren, schoot dat de SPD-futuristen in het verkeerde keelgat. Zij maken zich juist sterk voor «het recht op luiheid».

Is Duitsland soms luilekkerland geworden? De huidige economische misère doet anders geloven. De staatsschuld stijgt schrikbarend, net als de belastingen. Daarentegen stagneert de economische groei en tegelijkertijd neemt de werkloosheid toe. De Gelukkige Werklozen weten dat ze in relatieve luxe leven, «maar niet iedereen wil zo leven als wij», vermoeden Paoli en Zoufall.

Dat hun denkbeelden zelfs rijke mensen beïnvloeden hadden ze niet durven dromen. De 27-jarige miljonair Jens Bock maakte onlangs bekend niet meer te willen werken «omdat hij daarmee andere mensen van hun job zou beroven».

Onlangs kondigde een Duits commercieel televisiestation aan een soort werklozen-Big Brother uit te gaan zenden. Tien werklozen zullen onder toeziend oog van camera’s worden opgesloten en de winnaar van dit perverse spelletje kan een betaalde baan tegemoet zien. Voor dit soort uitzendingen zijn de Gelukkige Werklozen echter niet te porren.

Het lijkt erop dat in Duitsland een sarcastische Spass-guerrilla is ontstaan van lieden die een dagtaak hebben aan het motto busy doing nothing — oftewel het gecultiveerde nietsdoen. Daarbij ontdoen ze zich niet van het kapitalisme, maar zijn ze dik tevreden met het leven in de niche van de maatschappij. Want alles is beter dan weltschmerz.

Guillaume Paoli

Mehr Zuckerbrot, weniger Peitsche: Aufrufe, Manifeste und Faulheitspapiere der Glücklichen Arbeitslosen

Berlijn 2002