Beste boeken 2010

Landbouw en dichterschap

Homeros, Ilias, Vertaald door Patrick Lateur, € 32,50

Hoeveel goede poëzie van levende dichters er in het afgelopen jaar ook is verschenen, die hele productie verschrompelt zodra je haar vergelijkt met het oudste dichtwerk uit de Europese literatuur. De Ilias, doorgaans toegeschreven aan Homeros, wat niet helpt omdat we niets van de man weten, kwam bijna drieduizend jaar geleden voort uit een orale traditie, maar is in de vorm waarin wij het kennen een hecht doorgecomponeerd epos. Alle thema’s die ertoe doen hebben in dat ontzagwekkende gedicht een plaats gekregen. Vriendschap en liefde, oorlog en vrede, landbouw en dichterschap, moed en verdriet, hemel en hel - over vrijwel alles heeft de dichter gedachten geformuleerd die na al die eeuwen nog niet aan kracht hebben ingeboet. Bovendien wordt het werk bevolkt door een keur van onvergetelijke personages, onder wie de eerzuchtige en sombere Achilles de kroon spant als een van de meest tragische karakters uit de wereldliteratuur.
Maar de voornaamste troef van Homeros is, zoals het een ware dichter betaamt, zijn stijl, zijn woordkeus, het ritme van zijn verzen en de levendigheid van zijn beelden. Al vele malen zijn er pogingen ondernomen de betoverende taal van de homerische hexameters in het Nederlands om te zetten, niet altijd met evenveel succes, maar van dit adembenemende Grieks moet je het ook wel verliezen. Patrick Lateur vertaalde de Ilias in vijfvoetige jamben, het metrum van Gorters Mei en Nijhoffs Awater, en slaagde erin een vlotte, maar nergens platte leestekst te maken die je bij het lezen de cadans van het Grieks doet vergeten. Nergens is Homeros beter op dreef dan in zijn vermaarde vergelijkingen, die als het ware een parallelle wereld naast die van het verhaal zetten:

De zwarte aarde was doordrenkt van bloed.
Zoals een boer zijn stieren breed van kop
het juk oplegt om op de effen dorsvloer
de blanke gerst fijn te vertreden, dankzij
hun poten wordt het graan al vlug gepeld
onder het luide roepen van de stieren -
zo ook vertrapten door zijn aansporing
de eenhoefpaarden van de dappere
Achilles schilden en gesneuvelden.

Daar kan geen Poetry Slam tegenop.

Homeros, Ilias: Wrok in Troje. Vertaald uit het Grieks door Patrick Lateur. Athenaeum-Polak & Van Gennep, 828 blz., € 32,50