Lange tenen

In Vara’s Zappelin ontvangt Pieter-Jan Hagens gasten met wie hij over ‘de media’ praat. Dat kan zinnig zijn, want hoewel de buis geteisterd wordt door inteelt (A. ontvangt B. om over haar nieuwe talkshow te praten waarin A. de eerste gast zal zijn enzovoorts), enige reflectie op vorm, inhoud, ethische dilemma’s en maatschappelijk effect van het medium en deszelfs programma’s ontbreekt nagenoeg geheel. Wat in zoverre te begrijpen is dat men het eigen nest niet graag bevuilt en zo min als de medicijnenfabrikant zelf over bijwerkingen naar buiten treedt.

Ons bestel lijkt grotere mogelijkheden tot analyse en kritiek te bieden dan een nationale omroep: wil je het niet over jezelf hebben, dan kan het gaan over je tien concurrenten. Paradoxaal genoeg lijkt het omgekeerde waar: de tenen zijn zo lang en gevoelig en men is zo bang zelf getackeld te worden wanneer men gaat tackelen, dat het resultaat een continue wapenstilstand, doofpot en dood in de pot is.
Eigenlijk heeft het altijd zo gewerkt: leg een buitenlander de bloeiperiode van de verzuiling uit en hij denkt dat dit land continu op de rand van burgeroorlog heeft geleefd, terwijl gezapige harmonie toch een adequatere omschrijving is. RTL kan tegenwoordig op sneren rekenen van de kant van de publieken, maar dat is dan ook de vijand; en erg eerlijk is het meestal niet, want de pot verwijt de ketel dat die nog een tikkie zwarter ziet. Voor het overige lijken de gelederen sterker gesloten dan ooit in deze Gotterdammerung van het Bestel.
Trouwens, dat de televisie weinig aan bezinning over televisie doet is niet zo verwonderlijk: ook de geschreven pers blinkt niet uit in systematische analyse van de moloch die haar in korte tijd van Koningin der Aarde tot prinsesje zonder erfopvolging heeft gemaakt. De meeste dagbladen doen weinig aan televisie en wat ze doen blijft vaak hangen in ironisch gebadineer, doortrokken van opperste minachting.
Daar ging het ook over in het gesprek dat Hagens had met Matthijs van Nieuwkerk, een derde van de Drieeenheid waaruit Het Parool’s televisiecriticus Han Lips blijkt te zijn opgebouwd. En net als het katholicisme Maria als Vierte im Bunde creeerde Van Nieuwkerk er een Mevrouw Lips bij. Herman Stok, gevraagd naar beste en slechtste programma van de week, bleek diep bedroefd dat het gezin-Lips niet bestaat. Maar treffend was dat Hagens verdrietig bleek over het feit dat voor Lips televisie bijzaak en vaak niet meer dan aanleiding voor een lollig stukje is, terwijl de telvisie toch serieuze analyse verdient.
Hij heeft gelijk; maar waarom doet Hagens zelf niet wat Lips nalaat? Want Zappelin is een aardig programma met een presentator van wie je je niet ter plekke walgend afwendt, maar de diepgang ervan is die van de modale televisie. Gezellig en amuserend - zoiets. Of Paul Haenen wel eens boos werd en zo ja hoe? Tja. Overigens vond Stok Na de oorlog (NPS) het mooiste. En ook ik was plat voor aflevering 1. Al weet ik nog niet of dat alleen door de kwaliteit van deze (twintigdelige) documentaire kwam of door ontroering over deze evocatie van mijn jeugd.