LEERS ZET DE HAKKEN IN HET ZAND

DOSTOJEVSKI vond dat je het beschavingsniveau van een maatschappij kunt peilen door haar gevangenissen binnen te gaan. Volgens hem is die plek de schaamstreek van een samenleving. Nederland is geen uitzondering. Zo is het ongemakkelijk te moeten vaststellen dat een kwart van onze gevangenispopulatie wordt gevormd door ongedocumenteerde migranten waarvan een groot deel geen strafbaar feit heeft gepleegd. De detentieduur is voor hen vaak lang. In Nederland zit een vreemdeling gemiddeld 97 dagen vast. Ter vergelijking: in Duitsland is dat 42 dagen, in België 23.
Als het aan de minister van Immigratie en Asiel Gerd Leers ligt, neemt de omvang van de vreemdelingenbewaring de komende tijd toe. Hij wil de grenscontrole door de Koninklijke Marechaussee verscherpen en die meer mogelijkheden geven om vreemdelingen op te sluiten. Hij zet daarmee de hakken in het zand. Onlangs verklaarde de Raad van State het mobiel toezicht op illegale vreemdelingen in het grensgebied onrechtmatig. Na een terechtwijzing door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (over uitzetting van Iraakse asielzoekers) en het Haags Gerechtshof (over scheiding van gezinnen) bleek de beurt nu aan de Raad van State om Leers’ ambities te beperken. Deze restricties drijven de CDA-minister in het nauw. Van de hele ministersploeg houdt Wilders hém het scherpst in de gaten. De gedoogsteun van de PVV is gekocht met de belofte een streng immigratiebeleid te voeren en Leers moet dit pact tot uitvoering brengen.
Het plan om de vreemdelingendetentie uit te breiden, toont de vernauwing van visie waartoe deze houdgreep leidt. Leers lijkt zich vooral druk te maken over aantallen illegalen achter de tralies, maar heeft daarbij weinig aandacht voor de omstandigheden waaronder vreemdelingen worden gedetineerd. En juist dáár is verbetering nodig, oordeelde de Inspectie voor de Sanctietoepassing onlangs in een kritisch rapport. Het regime in de detentiecentra is vaak veel strenger en soberder dan in reguliere gevangenissen. Vreemdelingen worden standaard in meerpersoonscellen opgesloten en het ontbreekt gedetineerden aan een zinvolle dagbesteding, aldus de inspectie. Daarmee is de Nederlandse praktijk nog ver verwijderd van de norm die het Europees Comité voor de Preventie van Foltering hanteert. Dit orgaan stelt dat het opsluiten van vreemdelingen in gevangenisachtige omstandigheden uit den boze is. In 2011 staat een nieuw visitatiebezoek van het Comité aan Nederland gepland. Met het voorgenomen beleid stevent Leers af op zijn volgende berisping.
Zonder eerst de omstandigheden in de vreemdelingendetentie te verbeteren, is Leers’ voorstel om meer ongedocumenteerde migranten op te sluiten dus volslagen voorbarig. Bovendien zou gevangenneming een ultimum remedium moeten zijn, zoals het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten onlangs terecht stelde. Leers lijkt echter de - goedkopere - alternatieven, zoals het gebruik van een borgsom of meldplicht, over het hoofd te zien en direct naar het zwaarste instrument te grijpen. Het tekent de stijl van een kabinet dat de samenleving bij voorkeur via het strafrecht wil sturen.