Lege flessen, lege dialogen

Hoe komt een acteur op? De meest gangbare manier: zaallicht uit, het publiek zwijgt, toneellicht aan, acteur op. Het stuk kan beginnen. Een moeilijker variant: zaallicht dooft, toneellicht aan, de acteur komt op en moet de nog wat onwennige zaal stil zien te krijgen. Derde mogelijkheid: wij komen binnen en de acteur is al aan het werk. De suggestie die wordt neergezet: u betreedt een geschiedenis die al lang heeft geduurd en waarvan u het staartje gaat meemaken. Ga maar zitten, we gaan zo verder.

Zo gaat het bij de voorstelling Tussen ons gezegd en gezwegen van Dood Paard. Als we binnenkomen tillen de twee acteurs schuifelend een breekbaar kastje met flessen en glazen van links naar rechts. Als het kastje staat - een aantal toeschouwers zoekt nog altijd een plek op de tribune - gaan de twee acteurs middenachter naast elkaar staan en bewegen synchroon (wat de bewegingen precies voorstellen snap ik niet, het ziet er wel mooi uit). Daarna maken ze het zichzelf erg moeilijk: ze gaan almaar af, komen even op en gaan dan weer af. Het uitgezonden signaal: deze twee personen die wij hier voorstellen wíllen eigenlijk niet op. Maar ze moeten wel. Uiteindelijk schenken ze zichzelf nog eens bij (een dertig jaar oude calvados, horen we later) en gaan ze zitten in de versleten fauteuils die voor op het speelvlak staan. De voorstelling is begonnen. De knokige vinger van Oscar van Woensel gaat langzaam omhoog: nog één borrel gaan ze nemen, daarna naar huis. Zijn medespeler, Kuno Bakker, lacht instemmend. Ja nog eentje, en daarna naar huis. Opeens zie je iets wat nog niet zichtbaar was: die twee in zwarte kostuums gestoken mannen zijn straalbezopen. We vallen als kijkers in een ontmoeting die al uren duurt.
Langzaam maar zeker komen we achter het raadsel van de ontmoeting. De tweelingbroers Bram en Bart (allebei dertig) komen om de tien jaar samen in het huis van hun ouders, die bij een vliegtuigongeluk zijn omgekomen. Tussen ons gezegd en gezwegen is de kaalgeslagen pendant van Oscar van Woensels vorige toneeltekst, Wie… Toen zopen vijf kinderen tegen elkaar op in het ouderlijk huis, waar de doodgereden verwekkers op de bovenverdieping opgebaard lagen. Nu zijn vader en moeder ver weg. En de broers willen alles ook ver weg houden. Hoewel, Van Woensel speelt een personage dat wil dóórvragen, de broer die Kuno Bakker neerzet steigert al als hij het woord ‘tweeling’ hoort, of 'kunst’. Al zuipend aan de overjarige calvados schrapen ze hun dialoog leeg. Tot er niks meer overblijft.
Misschien klinkt dit als de observatie van een saaie voorstelling. Niets is minder waar. Ik heb zelden toneel gezien waarin de acteurs zichzelf op voorhand zo radicaal alle trucs uit handen slaan, om vervolgens de zelf gecreëerde leegte uit te wonen en kapot te plunderen. Bart en Bram worden in de loop van die anderhalf uur ook ongemeen geestig. Ze drinken zichzelf over een grens heen, daarna mag alles. Net als je een gigantische ruzie verwacht, is alles afgelopen. In het halfduister volgt een onhandige omhelzing, ze geven elkaar een hand en gaan weg. Zoals we zomaar in hun geschiedenis stapten, zo worden we er ook weer uitgeschopt. Het is bijna wreed wat die twee met ons doen. Maar wel erg mooi om mee te maken.

  • Wolokolamsker Chaussee I-V is een hermetische, lyrische tekst van Heiner Müller, een requiem voor het socialisme in Oost-Europa. Het Vlaamse gezelschap Antigone heeft er een hermetische voorstelling van gemaakt, waar godzijdank af en toe de humor en de relativering in naar boven komt. Nog te zien tot het eind van deze maand. Inlichtingen: 0032-56-226870.
  • Een rustige zondag is een voorstelling voor iedereen vanaf vijf jaar. De verteller Gabe Tarjan neemt ons mee in een avontuur van het meisje Julie, die (met autobus en álle zondagse passagiers) door een reus de wolken in wordt gehengeld. De speler zit in een woud van muziekinstrumenten, hij maakt van de vertelling muziek. Gespeeld door Het Filiaal, overal in het land te zien. Inlichtingen: 030-2734956.