Legendes rond een huifkar

LÁZLÓ DARVASI
DE TRANENGOOCHELAARS
Uit het Hongaars (1999) vertaald door Frans van Nes, Wereldbibliotheek, 399 blz., € 34,90

Opeens waren ze er. Vijf goochelaars die tranen stortten: Goran Dalmatinac had tranen die tot ijs bevroren als ze omlaag parelden, bij Peter Schwarzenstein werden het zwarte, piepkleine steentjes, wat Zoran Vukovics huilde was zoet als acaciahoning, maar die tranen vatten vlam als men ze aanstak, Aaron Blums lichtblauwe ogen huilden koud, schuimend bloed, maar in de tranen van Franjo Mendebaba kon je je doodsvijand te zien krijgen. Het vijftal dat in een huifkar door Midden-Europa zigzagt – én door de tijd – laat zich door niemand tegenhouden: als het gevaar te groot wordt, maakt het zich onzichtbaar. Het huilde in de lange tijd dat de Osmanen in de zestiende en zeventiende eeuw Hongarije bezetten. Van Wenen tot Istanbul, van Zevenburgen tot Venetië, overal heersen oorlogen en epidemieën, godsdienstfanaten van alle gezindten moorden elkaar uit, hier pogroms, daar vrijheidsstrijd.
Er zit voor een lezer die in deze wirwar van steeds wisselende partijen, van wrede, heilige, monster- en wonderlijke figuren wegwijs wil raken maar één ding op: de kar te volgen en de beoefenaars van de huilkunst niet uit het oog te verliezen. Ik zou zelfs als ik er tientallen pagina’s voor had van dit pandemonium geen samenvatting kunnen geven. Dit stukje begon dan ook met een parafrase van een ultrakort verhaal van Darvasi van veel vroeger. Al ruik je op kilometers afstand dat het geweld en de godsdienst- en burgeroorlogen zich aftekenen tegen de achtergrond van de laatste Balkanoorlogen, de roman is immers van 1999, dan moet ik nog zien hoe iemand over dat verband echt iets zinnigs te berde brengt. Zelfs als geschiedenisboek is het één groot raadsel: een fresco is het zeker niet, het zijn scènes, kleine geschiedenissen boordevol geheimzinnige intriges; als iemand voor zo’n boek het ranzige cliché ‘magisch realisme’ bedenkt, verdwijnt de huifkar ogenblikkelijk in de mist. Het is een boek dat tijd vraagt en om meer, namelijk de andere boeken van Darvasi. De Hongaar Darvasi (1962) is een groot schrijver van heel verschillende, stuk voor stuk wonderlijke boeken, ik noem alleen maar vertaalde als de verhalenbundel Het treurigste orkest van de wereld en de Chinese navertellingen De hondenjagers van Luoyang.