Lekken met Publeaks

De Volkskrant had afgelopen weekend de primeur: ‘De eerste Publeaks-onthulling’, stond er trots op devoorpagina. De Schijndelse consultant Raimond Nicodem declareerde voor een maand werk als interim-bestuurder ruim 95.000 euro bij Humanitas dmh, een instelling voor gehandicaptenzorg. Zijn assistent diende nog eens voor 35.000 euro aan werkzaamheden in. Het artikel werd gestaafd met scans van rekeningen die de krant via Publeaks.nl had gekregen.

Medium groene commentaar publeaks

Deze site is gelanceerd door vijftien Nederlandse media, waaronder De Groene Amsterdammer, om klokkenluiders betere bescherming te bieden. Want meestal loopt het niet goed af met hen af. In de Verenigde Staten heeft Bradley (inmiddels Chelsea) Manning tientallen jaren gevangenisstraf voor de boeg en Edward Snowden verkommert in Rusland. En ook in Nederland staat het beeld van bouwfraude-onthuller Ad Bos – berooid, veroordeeld en beschimpt – in het collectieve geheugen gegrift.

Met Publeaks.nl lopen klokkenluiders veel minder risico om als outcast te eindigen. Op de site kunnen ze anoniem beeld-, geluid- en tekstbestanden achterlaten via een zogeheten Tor-browser. De herkomst is niet te achterhalen. De informatieverstrekkers laten op de site ook weten aan welk medium ze willen lekken en of ze over hun gegevens willen communiceren. Honderden mensen hebben inmiddels van de site gebruik gemaakt. Ook bij De Groene is de stroom op gang gekomen. Natuurlijk zitten daar grappenmakers, querulanten, ruziezoekers en complotdenkers tussen, maar enkele tientallen tips zijn zeker de moeite van het checken waard. Een collega die al jaren met een ingewikkeld onderwerp bezig is, kreeg zelfs een ontbrekend puzzelstukje in de schoot geworpen.

Journalistiek Nederland is dus opgetogen? Het controleren van overheden, instellingen en bedrijfsleven – tegels lichten, volgens onze columnist Henk Hofland, een van onze belangrijkste taken – kunnen we eindelijk serieus nemen? Geenszins, er was scherpe kritiek, en dan ook nog uit onverwachte hoek. Ervaren onderzoeksjournalisten van het vpro-radioprogramma Argos en NRC Handelsblad en ook de directeur van de vereniging van onderzoeksjournalistiek vinden de site helemaal niets. Want: is het wel echt veilig? Gooit nu iedereen alles zomaar op het net? Hoe kun je anonieme bronnen checken? En wat is er mis met de oude methode, pakken papier die op schimmige plekken worden overhandigd?

Nu zijn alle tegenargumenten redelijk gemakkelijk te ontkrachten. Zo werken journalisten al sinds jaar en dag met anonieme bronnen, die natuurlijk altijd met extra bewijs gestaafd moeten worden, en de site is zo veilig als mogelijk. Ervaren hackers hebben zelfs als test aanvallen ondernomen. En ook aan de _old school-_methoden kleven nadelen. Al was het maar omdat de parkeergarage waar Woodward Bernstein de Watergate-informatie ontvingen inmiddels vol hangt met bewakingscamera’s.

Wat de criticasters vergeten is dat de journalistiek al jaren een ongelijke strijd voert. Met steeds minder middelen nemen we het op tegen een groeiend leger van ambtenaren, voorlichters en spindoctors. Ondanks de Wet Openbaarheid Bestuur (wob) blijft veel informatie voor het publiek verborgen, en zelfs deze wet dreigt verder ingeperkt te worden. Publeaks herstelt het democratisch machtsevenwicht doordat verontruste burgers op een veilige manier met de pers kunnen communiceren.

Daar kan de anonieme medewerker van Humanitas over meepraten. Door zijn of haar mailtje is aan de exorbitante vergoeding van de interim-manager een einde gemaakt. De raad van toezicht die de afspraken goedkeurde, zal de komende maanden geleidelijk aftreden.