Letizia Battaglia fotografeerde tegen de maffia

Rome – Haar zwart-witfoto’s van de bloedigste jaren van de maffia in Palermo (de jaren zeventig en tachtig) hebben de cultstatus bereikt, zijzelf is een ‘icoon van de internationale fotografie’. Als Letizia Battaglia (82) een openbare les geeft op de school voor fotografie in Rome houdt het publiek de adem in. Studenten fotografie die ooit, hopen ze, zo goed als Letizia Battaglia kunnen worden. Maar er bestaat geen recept, legt Battaglia glashelder uit. En ze wil ook niet de ‘Oriana Fallaci van de fotografie’ worden genoemd. Ze was nooit op zoek naar ellende, ze is geen oorlogscorrespondente. ‘Voor mij is dat een volstrekt idiote ambitie, om alle conflicten van de wereld af te rennen. Ik ben geboren in Palermo, het is mijn stad, en ik was deel van een context.’

Met een blond pagekopje en een jaren-zeventigbloemetjesrok, ‘symbool van mijn bevrijding van de Siciliaanse machocultuur’, arriveerde ze als eerste op de plek waar weer iemand was neergeknald, en fotografeerde. Jarenlang volgde ze het bloedspoor dat de Siciliaanse maffia Cosa Nostra door Palermo trok. Pas later werden haar foto’s erkend als kunst en werd haar werk over de hele wereld geëxposeerd. ‘Ik ben altijd geliefder in het buitenland geweest dan in Italië. Maar ik heb nooit kunst willen maken. Mijn foto’s waren bedoeld als een bijdrage aan de strijd tegen de maffia.’

Toch kan ze nu toegeven dat ze voor haar foto’s wel degelijk esthetische keuzes maakte. Neem bijvoorbeeld dé foto van Rosaria Schifani, de weduwe van een van de lijfwachten van onderzoeksrechter Giovanni Falcone die op 23 mei 1992 samen met hem van het wegdek werd geblazen. Battaglia fotografeerde de weduwe kort na haar beroemde speech in de kathedraal van Palermo, waarin ze de maffiosi sommeert op de knieën te gaan. Ze fotografeerde haar met gesloten ogen, het gezicht half in de zon, half in de schaduw. Misschien wel haar beroemdste foto.

‘Ik liet haar haar ogen sluiten omdat… de blik in haar ogen niet overeenkwam met de verpletterende indruk die ze had gemaakt in de kathedraal. “Doe je ogen dicht”, zei ik, en dat was de foto. De waarheid zat van binnen, niet van buiten. Zo doet je dat, jongens. Zorg dat je de waarheid van binnen ontdekt, als eerste bij jezelf.’ En ze jaagt nog een vlam door een sigaret, de vijftiende.