Film - The Eagle Huntress

Leugens op de steppe

Een dertienjarig Kazachs meisje uit Mongolië is de hoofdpersoon in The Eagle Huntress, waarin te zien is hoe ze een ‘cultuur van ingekapselde vrouwenhaat overwint om de eerste vrouwelijke jager met steenarenden in tweeduizend jaar te worden’. Zo luidt althans een van de reclameslogans van deze documentaire van het Amerikaanse productie- en distributiebedrijf Sony. Probleem is: weinig tot niets is waar van zowel de gladde slagzinnen als het vertelde verhaal. Dat is opvallend, omdat de film in het buitenland overwegend positieve recensies kreeg en genomineerd werd voor de Oscar voor beste documentaire.

Medium film
Aisholpan in The Eagle Huntress, regie Otto Bell © September Film Distribution

In de eerste plaats is het discutabel of The Eagle Huntress überhaupt een documentaire is. De vormgeving is typisch ‘Hollywood’: snelle montage, aanzwellende muziek die erop gericht is emotie bij de kijker los te maken, fotografie met een zwiepende camera die de romantiek van het overweldigende landschap van het Altajgebergte accentueert en die geen moment stilstaat, zelfs niet tijdens de spaarzame scènes waarin mensen alleen maar praten. De cultuur van het Kazachse gezin van het hoofdpersonage, het meisje Aisholpan, is bijzaak.

Deze schaamteloze manipulatie is vooral confronterend als Aisholpan en haar vader in beeld komen. Hij is een ervaren jager, een activiteit die deel uitmaakt van de rijke culturele historie in Centraal-Azië. Tijdens de jacht maakt een ruiter gebruik van een getrainde steenarend die de prooi, vaak een vos, vanuit de lucht aanvalt en doodt. Het enthousiasme waarmee de vader zijn dochter de kneepjes van dit fascinerende vak bijbrengt is vertederend, maar in de vertelling krijgt dat geen enkele kans zich te ontwikkelen. Ook het meisje zelf komt nauwelijks aan het woord. Op het moment dat het psychologisch interessant wordt stijgt de camera weer op en worden we ‘getrakteerd’ op een bombastische soundtrack en brede beelden van de besneeuwde bergen.

Regisseur Otto Bell heeft geen enkele interesse in de complexiteit van de cultuurhistorische betekenis van de steenarendenjacht. Het gaat hem slechts om het vertellen van een sprookje dat uiteindelijk onwaar is. Toen de film een hit werd op het Sundance Festival publiceerde Adrienne Mayor van Stanford University een artikel waarin ze aantoont dat vrouwen al sinds de oudheid deelnemen aan het jagen met steenarenden. Ze schrijft: ‘Er zijn archeologische bewijzen dat vrouwelijke nomaden al vanaf 700 voor Christus in de Euraziatische steppe, van de Oekraïne tot China, deelnamen aan de jacht en dat ongeveer een derde van de vrouwen actieve strijders tijdens conflicten was.’ Volgens Mayor is Mongolië allerminst achterlijk op het gebied van vrouwenrechten. Bovendien zijn er talloze voorbeelden van jonge vrouwen die tot op de dag van vandaag actief zijn als steenarendjagers.

In zijn repliek verklaart Bell dat The Eagle Huntress een film is en ‘geen antropologie’. Daar heeft hij gelijk in, maar in dit geval weegt de verbeelding van zijn sprookje niet op tegen de culturele schoonheid van het werkelijke verhaal (zie de research van Mayor). Het belangrijkere punt is het ontmaskeren van het cynisme waarmee Bell en het bedrijf Sony zich de cultuur van Aisholpan en haar gezin toe-eigenen – en de gerechtigheid dat beiden er in dit geval niet mee wegkomen.

Te zien vanaf 15 juni