Media

Leuk/feiten

Kort na de Eerste Wereldoorlog schreef de Ierse dichter William Butler Yeats een dramatisch gedicht over ondergang en herstel, Apocalyps en Openbaring. Dat gedicht begint met fraaie regels over een valk die steeds wijdere luchtbogen beschrijft en daarbij het contact met zijn valkenier verliest.

Op den duur is het dier alle oriëntatie kwijt. ‘Things fall apart’, schrijft Yeats vervolgens, ‘the centre cannot hold;/ Mere anarchy is loosed upon the world.’ In de niet minder dramatische vertaling van Jany Roland Holst klinken deze regels als volgt: ‘’t valt àl uiteen; het midden houdt geen stand;/ barre anarchie, het bloedverduisterd tij, wordt op de wereld losgejaagd.’

Het zal wel iets met gevoel voor drama te maken hebben, plus leeftijd en religieuze opvoeding, maar ik moet sinds enige jaren regelmatig aan deze woorden denken. Vooral dat zinnetje over het uiteenvallende midden speelt door mijn hoofd. Want als dat gebeurt, als de balans verstoord raakt, gaat het fout. Dat was in Yeats’ tijd zeker het geval. Wereldoorlog, revoluties en reactie sloegen een gat dat pas na tientallen jaren van herstelwerkzaamheden gedicht kon worden. Zo’n gat kent het heden zeker niet. Maar het midden verliest wel zijn plek.

Ik bedacht dit voor de zoveelste keer toen ik afgelopen weekend op De Nieuwe Reporter twee artikelen las die op het eerste gezicht niets maar bij nader nadenken alles met elkaar te maken hebben. Het eerste artikel, van de hand van mediaprofessor Huub Wijfjes, behandelt twee recent verschenen boeken van voormalige hoofdredacteuren van het NOS Journaal (Nico Haasbroek en Hans Laroes) en gaat over de verleuking van het nieuws. Het is een boeiend maar lastig onderwerp dat niet alleen het tv-journaal maar heel de journalistiek betreft – denk aan de discussies, ook in De Groene, overNRC Handelsblad. Steeds vaker en steeds sterker, aldus een veelgehoorde mening, vervangen media relevant voor leuk. Een recent voorbeeld hiervan is de prominente vermelding in het Journaal van de breuk tussen Rafaël en Sylvie van der Vaart. Schande, klonk uit veler monden. Onzin, riposteerde Journaal-_hoofdredacteur Marcel Gelauff: de breuk was het gesprek van de dag en zo’n gesprek hoort in het _Journaal. Klaar uit. Wijfjes constateert terecht dat de tendens in deze richting al lange tijd gaande is en schrijft dat het Journaal ‘de afgelopen tien jaar enkele doelgerichte en fundamentele keuzes heeft gemaakt die automatisch leiden tot een zekere “verleuking”. Onder Laroes was de beleidslijn immers: “We moeten de focus verleggen van de staat naar de straat”. Bij de bericht­geving moest de redactie minder gericht zijn op het optekenen en duiden van wat de autoriteiten dreef, maar vooral het vizier richten op de mensen die in hun alledaagse ­omgeving in aanraking kwamen met wat die autoriteiten deden.’ Ik zou het laatste deel van de passage liever anders en ruimer omschrijven, namelijk dat het nieuws steeds vaker gaat over gewone mensen in gewone situaties of liever over ongewone mensen, onder wie beroemderiken, in gewone situaties maar dat is bijzaak. Hoofdzaak is dat het top-down-nieuws van weleer in toenemende mate vervangen wordt door bottom-up-nieuws en dat een dergelijke vervanging vanzelf een zekere verleuking met zich meebrengt. Waarmee over het verschijnsel overigens nog geen oordeel is geveld.

Het artikel over verleuking werd op De Nieuwe Reporter twee dagen later, vorige week vrijdag, gevolgd door een verhaalover een nieuw initiatief van het RTL Nieuws: de lancering van de feitenwebsite RTL Nieuws Facts (waarom, verdikkie, moet daar nu weer een Engels woord in?). De achtergrond hiervan staat haaks op die verleuking. In dit geval gaat het immers louter om kale feiten, zij het dat die op moderne wijze, via infographics, worden gebracht. Sluiting honderden scholen dreigt. Vaakst hufterboete voor Hagenaar. Woonlasten stijgen in 315 gemeenten. Telkens krijg je hetzelfde te zien: een mooi plaatje met cijfers, een kort stukje met uitleg en eventueel meer cijfers en, indien mogelijk, interactieve aanvulling (‘woonlasten in jouw gemeente’).

Verleuking en verfeitelijking van het nieuws zou je als uitersten kunnen beschouwen. In het eerste geval doen de regels en afspraken van de klassieke journalistiek er nauwelijks nog toe en gaat het slechts om één ding: dat het publiek vermaakt wordt. In het andere geval wordt de klassieke journalistiek tot op het bot uitgekleed en blijft niets dan willekeurig basismateriaal: feiten. Aldus wordt het midden uiteengescheurd. Want goede, klassieke journalistiek bestaat immers altijd uit een combinatie van de twee. Uitgangspunt, altijd, zijn de feiten c.q. cijfers: die moeten achterhaald en gecontroleerd worden. Maar zonder een goede, wat mij betreft ‘leuke’ presentatie van deze feiten, geen journalistiek. Als een en ander door elkaar loopt – feiten plaats­maken voor leuk of presentatie ontbreekt – zakt de pudding ineen.