Soms gebeurt het. Dat een voorstelling achteraf een veel grotere impact heeft dan wanneer je zit te kijken. Upload, de nieuwe ‘filmopera’ van Michel van der Aa, had die werking op mij. Ik zag bij de première een ingenieuze, aangename, interessante, originele opera met mooie, bijna door het Keulse Ensemble Musikfabrik onder Otto Tausk achterop het toneel te mooi gespeelde muziek. Het gaat over iets wat zo nieuw is dat het nog net niet bestaat: een man die zijn geest laat opladen in een computer en zelf verdwijnt, en zijn dochter die daar grote problemen mee heeft. Spannend, maar het bleef toch enigszins buiten me, ik identificeerde me met geen van beiden.

Maar na gesprekken tijdens een nazit kreeg het een andere betekenis. Na afloop van de voorstelling vertelde een jonge vrouw over haar ouders in Amerika, die zij door corona al twee jaar niet had gezien. Ook het bezoek de middag daarvoor aan een dementerende oude vriendin in een verpleeghuis in Muiden kreeg door de opera een andere betekenis. Haar lichaam is er nog, maar haar geest is weg. Dat terwijl de Vader in de opera (de fraaie Engelse bariton Roderick Williams) wil dat zijn geest eeuwig blijft bestaan, en daarvoor bereid is zijn tijdelijke lichamelijk bestaan op te geven. Trouwens, wie kan nu deze opera zien zonder aan corona te denken: bijna alle relaties zijn virtueel geworden, van handtastelijkheden in elke betekenis van het woord was lange tijd geen sprake meer.

De Dochter in de opera (de fenomenale sopraan Julia Bullock) verwijt haar vader dat hij egoïstisch is. Om zijn eigen trauma’s te ontvluchten laat hij haar in de steek, en zou hij haar een trauma kunnen bezorgen. Uiteindelijk, als blijkt dat hij ook in digitale vorm de verlatingsangst uit zijn jeugd niet kwijt is geraakt, vraagt hij haar om hem uit zijn eeuwige lijden te verlossen door ook zijn geest te deleten. De conclusie dat het het beste is je leven met alle ongemakken en moeilijkheden toch maar te leven klinkt misschien banaal als ik het zo opschrijf, maar zijn de thema’s van grote opera’s niet altijd enigszins banaal?

De opera van Van der Aa, met zijn prachtige beelden op verschuifbare schermen, laat je toch veel ruimte om zelf ervaringen in te vullen. Dat deed ik na de filmbeelden van een clean wit laboratorium, de gigantische close-ups van het in piepkleine bits uiteenvallende gezicht van de Vader, de werkelijkheid van de wanhopig zingende Dochter, en, ten slotte, de gigantische beelden van Vader en Dochter, slapend, dromend. Misschien dromen ze van elkaar. Misschien leeft hij voort in haar geest. Je kunt jezelf daarover oneindig veel vragen stellen. Wie zijn wij eigenlijk, zijn wij ons lichaam of onze geest of de herinneringen van anderen? Wat is de ander voor ons, kan het lichamelijke wel buiten het geestelijke bestaan? En hoe is dat andersom? Upload raakt veel problemen aan en laat veel vragen open. Gelukkig maar.

T/m 8 oktober bij Nationale Opera & Ballet. Er is ook een filmversie: operaballet.nl