Televisie: De erfenis van een verzetsheld

Levenslang

Dina en Johannes Post voor de oorlog © Geertjan Lassche / VPRO

‘Hoe was de bevrijding?’ vraagt regisseur Geertjan Lassche aan Hermien, dochter van Johannes Post, landbouwer te Nieuwlande, Drenthe, en leider van het gewapend verzet. ‘Ik zou het niet weten.’ Niet zo gek, want ze was pas drie, maar de vraag, gesteld aan haar twee zussen en broer (de andere vier kinderen zijn overleden) is raak. Trijneke noemt gejuich en het uitdelen van chocola, maar kon daar niks bij voelen. Gerard: ‘Er was te veel gebeurd.’ En tegen Anneke had Jezus gezegd dat vader bij Hem in de hemel was. Wat fijn voor hem, had ze gedacht en toen iemand haar vertelde dat vader dood was had ze alleen ‘o’ gezegd: ze wist het al.

Het gezin was na de eerste arrestatie van vader (dominee overreedde een gereformeerde agent hem te laten ontsnappen, maar zijn joodse verzetsmaatje en tijdelijke huisgenote ‘Thea’ betaalde met Westerbork en gaskamer) uit elkaar gevallen, en Hermien, toen de jongste, kwam bij mensen die ze snel als haar ouders beschouwde. De bevrijding betekende dat ze bij een vreemde vrouw en een trits andere kinderen kwam, wachtend tot ze weer door mama en papa opgehaald zou worden. ‘Dat moet bij moeder door de ziel gesneden zijn.’ Het is de echo van het lot van veel joodse onderduikkinderen en hun overlevende ouders. Voor wie vader Johannes zijn leven had gewaagd. Een echte held dus die niet valt onder de definitie van W.F. Hermans: ‘straffeloos onvoorzichtig geweest’. Maar, en dat is de kern van de documentaire De erfenis van een verzetsheld, niet alleen Post onderging zijn ‘straf’ (voor extreme risico’s), het hele gezin betaalde een bar hoge prijs.

Anneke en Gerard vinden die niet te hoog (ook al omdat het Gods plan was), Trijneke en Hermien wel: ‘Eli, Eli’ oftewel ‘Vader, waarom heeft u ons verlaten?’, maar zonder hoofdletter. Anneke beroept zich, terecht, ook op de door vader geredde mensen. Maar als dat Gods plan was, vraagt Trijneke boos, ‘wat was dan Zijn plan met zes miljoen joden en met zigeuners?’ In een veel oudere documentaire vertelt een Drent dat Post aan zijn deur kwam: ‘Je moet een onderduiker nemen.’ Zijn antwoord: ‘Post, ik heb gebeden dat je niet bij mij zou komen, maar nu de Heer je stuurt…’ Misschien had Post wel gezegd ‘voor één nacht’ om pas een maand later weer op te duiken, zoals ik bij Lassche leerde.

Er bestaat een postume gezinsfoto waarop de hoofden van Johannes en zijn Dina zijn gemonteerd, omgeven door acht kinderkopjes, onder wie Johannes jr., verwekt in de nacht voor de mislukte overval en geboren na vaders dood. Trijneke: ‘Ik kijk er niet graag naar – allemaal eilandjes, eenlingen.’ Nooit hebben ze met elkaar over de oorlog en hun lot gepraat. Kom vanavond met verhalen, er valt eindeloos te wenen. Kind van een held zijn is een vorm van ‘levenslang’, zei Johannes jr. ooit. Zeker als die door schrijver Anne de Vries tot protestantse heilige is gemaakt.


GeertjanLassche, De erfenis van een verzetsheld, VPRO 2Doc, maandag 29 april, NPO 2, 20.25 uur