Film

Licht in de kijkdoos

Film: Good Night, and Good Luck van George Clooney

De vraag wat het medium televisie zou kunnen zijn, zou moeten zijn, vormt de rode draad in de box-and-wires-_speech die de Amerikaanse journalist Edward R. Murrow op 15 oktober 1958 in Chicago hield op een bijeenkomst van de Radio-Television News Directors Association and Foundation. Murrow maakte naam als radioreporter tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar hij werd vooral beroemd vanwege zijn campagne begin jaren vijftig in zijn cbs-nieuwsprogramma _See It Now tegen de fanatieke communistenjager senator Joseph McCarthy. Murrow zei in zijn toespraak: «Het instrument televisie kan een bron van onderwijs zijn, het kan zelfs inspirerend zijn. Maar dat kan alleen wanneer mensen televisie ook echt hiervoor willen gebruiken. Anders is zij niets meer dan kabels en lampen in een doos. Er wacht een hevige strijd tegen onwetendheid, onverdraagzaamheid en onverschilligheid. Televisie kan dienen als wapen tegen deze dingen.»

In de nieuwe film Good Night, and Good Luck van de Hollywood-superster George Clooney dient de toespraak als raamwerk voor de centrale vertelling. In het verhaal schetst Clooney de opkomst van het mccarthyisme, de invloed ervan op de Amerikaanse maatschappij en de reactie erop van Murrow en zijn redactie onder aanvoering van hoofdredacteur Fred Friendly, gespeeld door Clooney. Acteur David Strathairn vertolkt de rol van Murrow. En hij is magnifiek. Al jaren verschijnt hij in kleine rolletjes in grote Hollywood-films. Eind jaren tachtig was hij enkele seizoenen te zien in de uitstekende sitcom The Days and Nights of Molly Dodd, waarin hij naast Blair Brown in de titelrol het personage vertolkt van Moss Goodman, een boekenwurm die Molly’s hart verovert met zijn droge humor. Veel van Moss is aanwezig in Strathairns Murrow: stille intelligentie, broeierige introspectie en krachtige lichaamshouding. Aan alles valt af te lezen dat deze acteur het karakter van Murrow volledig onder de knie heeft. Het is moeilijk voor te stellen dat Strathairn zijn Oscar-nominatie over enkele weken niet zal verzilveren.

Regisseur Clooney is tevens terecht genomineerd in de categorie beste regisseur. Zijn film is sfeervol gefotografeerd in zwart-wit. Een mooie vondst is de stijlfiguur waarbij optredens van de jazzzangeres Dianne Reeves dienen als interpunctie in de vertelling. Haar muziek verleent een zekere balans aan Good Night. Dat is nodig, want deze film is nogal een stoer werk: mannen in pak, het haar glimmend van de brylcream, sigaretten constant tussen de vingers, en dan wel van het merk Kent dat beroemd werd als sponsor van Murrows show See It Now. Sigaretten zijn thematisch belangrijk. Zij bepalen de iconische houding van de journalist wanneer hij presenteert: met zijn elleboog recht op zijn bureau, Kent-sigaret prominent en stijlvol tussen zijn vingers. Zo belichaamt Murrow integriteit en intelligentie.

Stijl heeft Good Night in overvloed, inhoudelijk is de film actueel en geëngageerd. Clooney is momenteel bijna dagelijks in het nieuws vanwege zijn kritiek op de regering van president George Bush. Die kritiek druipt ook af van zijn film. Murrow zegt: «We kunnen niet vrijheid in de wereld verdedigen door dezelfde vrijheid aan het thuisfront op te geven.» Hij heeft het over de rol van Amerika na de Tweede Wereldoorlog, maar de subtekst is duidelijk: Amerika in Irak, anno 2006, en de erosie van burgerlijke vrijheden ten tijde van de strijd tegen het terrorisme.

Good Night is politiek belangrijk, maar de film is vooral een lofzang op de mogelijkheid van populaire cultuur, in dit geval televisie, om inspirerende boodschappen te creëren en complexe verhalen te vertellen, om licht te brengen in de kijkdoos – om aan te sluiten bij Murrow en zijn box-and-wires-_speech. Televisie, zegt hij, is geen marktplaats waar de commercie vrij spel heeft. Het medium kan veel meer dan dat zijn, _moet veel meer dan dat zijn. Dat was zijn boodschap in 1958. En nog nooit was die boodschap relevanter dan nu.

Te zien vanaf 23 februari