Hoofdcommentaar: Amerikaanse joden

Liebermania

Kennelijk was het een gebeurtenis van formaat toen de Amerikaanse democratische presidentskandidaat Al Gore vorige week senator Joseph Lieberman aanwees als zijn running mate. Hij had niet zozeer de politicus Lie berman gekozen als wel «een bijzonder joodse jood», zoals een Israelische diplomaat opmerkte. In alle nieuwsuitzendingen werd die achtergrond al in de eerste zin gemeld, met de toevoeging dat nooit eerder een jood het zo ver had geschopt binnen een grote partij. In de dagen erna ging het voortdurend en bijna alleen maar over ’s mans afkomst. Niet alleen de New Yorkse media — tenslotte werkzaam in Jeruzalem aan de Hudson — liepen ervan over, maar ook de landelijke kranten, bladen, tv- en radio-omroepen; het omslag van Time Magazine werd gesierd door de kreet «chutzpa!», wat zoiets betekent als lef hebben. Een website voor de journalistiek sprak prompt van de «Lieberman-is-joods mediagekte» en David Letterman had het over Liebermania.

Verslaggevers verspreidden zich over het land om het oor te luisteren te leggen bij de jood in de straat. Ze ontmoetten er trots, natuurlijk, maar ook veel bezorgdheid. «Zul je zien», zei een vrouw, «als Gore straks de verkiezingen verliest, krijgen de joden de schuld.» Anderen, ouderen vooral, vroegen zich af of het voor een jood wel verstandig is zo in de schijnwerpers te staan. «Je weet hoe het gaat», zei een man, «sommigen kunnen er niet tegen als het goed gaat met de joden.»

Begrijpelijke sentimenten wellicht, maar uit niets blijkt dat Amerikaanse joden zich nu nog zulke zorgen hoeven te maken. Vier jaar geleden voerde een minder bekende joodse politicus in Oregon campagne voor de Senaat. Een lokale krant drukte een brief af waarin de man werd uitgemaakt voor Ashkenazi. Sommige lezers waren daar boos over, waarop de hoofdredacteur zei dat het niet zou zijn gebeurd als hij had geweten wat een Ashkenazi was. Dat de senaatskandidaat een jood was, tja, daar had de krant niet bij stilgestaan. Het was er geen onderwerp. Uit enquêtes van de afgelopen week blijkt dan ook dat Liebermans joodse achtergrond voor de mees te Amerikanen geen negatieve rol speelt. Sterker, veel christenen zien joden nu als leden van dezelfde familie, als beschaafde mede-afstammelingen van Abraham, Izaäk en Jacob.

Dat is goed nieuws, zou je denken, maar niet voor iedereen. Want met die normalisering, betoogde de historicus Spencer Blakeslee eerder dit jaar in «Het einde van het Amerikaanse antisemitisme», dreigt een belangrijke bindende factor te verdwijnen, en daarmee komt de deur open te staan voor interne twisten. Het zal geen toeval zijn dat net nu het boek Joden vs. joden verschijnt, over «het gevecht om de ziel van de Amerikaanse jood». De auteur beschrijft onder andere een stadje waar liberale joden het niet meer uithielden na de komst van intimiderende ultra orthodoxe broeders en zusters.

Het ware dan ook logischer geweest als Amerikaanse joden over een heel ander aspect van Liebermans benoeming verontrust waren geraakt. Lieberman geldt als een «modern orthodoxe» jood, een man die strenge opvattingen en grote integriteit weet te combineren met hedendaagse flexibiliteit. Hij was de eer ste binnen zijn gelederen die president Clinton openlijk veroor deelde wegens diens relatie met Monica Lewinsky en het daaropvolgende gedraai, en hij is een van de weinigen die zijn politieke geestverwanten in Hollywood durft te vertellen dat ze rotzooi maken. Laat dat nu precies de man zijn die Gore nodig heeft om zich van Clinton te onderscheiden.

Dat Lieberman zijn geloof ook zal gebruiken, bleek wel toen het woord «god» dertien keer langskwam in zijn eerste toespraak na het heuglijke nieuws. Opmer kelijk genoeg leidde dat niet tot gesputter van fanaten inzake de scheiding tussen kerk en staat, terwijl toch in dezelfde week een meisje uit een openbaar zomerkamp werd weggestuurd omdat ze Kum ba ya wilde zingen en daar in komen de woorden «my Lord» voor.

Nee, na zeven zedenloze jaren is de God van Israel opgenomen in het vaandel van democratisch Washington, totdat de wind een andere kant op gaat waaien. Die bezorgde Amerikaanse joden zouden zich beter kunnen opwinden over het gebruik van een eeuw enoude geloofsovertuiging als schaamlap voor de escapades van een afscheid nemende president.