Lingo voor intellectuelen

Televisie over televisie - het is vaak geprobeerd en niks geworden. Tot het koppel Ramdas & Sanders er tegenaan ging, gesecondeerd door wisselende gasten die als voornaamste kenmerken delen dat ze welbespraakt en geestig zijn en voor weerbarstige meningen niet terugdeinzen. De charme van Het blauwe licht schuilt in de vreugde waarmee het gemaakt wordt. De boys beleven zichtbaar hetzelfde plezier aan kijken en debatteren als aan het schrijven van columns en essays - en ze kunnen het even goed. Het is als met topsport: als het goed is lijkt het allemaal makkelijk en je vergeet dat het grandioos mis had kunnen gaan.

Een valkuil in de formule leek mij op voorhand dat twee briljante jongens, verwant in kijken en denken en ook nog bevriend, hun gasten onbedoeld zouden overschaduwen; of juist uit angst daarvoor hun licht onder de korenmaat zouden steken. Maar ze vonden vanaf het begin een mooi evenwicht: enerzijds gastheer, ondervrager en erop uit het beste uit hun gasten te halen, anderzijds vol- waardig deelnemer aan de discussie. En ook nog in evenwicht met elkaar.
Juist daarom was het in de eerste aflevering leuk te zien hoe zelfs zij elkaar kunnen verrassen: de oprechte verbazing van Sanders over Ramdas’ Kluivert-standpunt (niet in Oranje) was een verademing tussen kapotgeproduceerde uitzendingen, zeker als het om duopresentaties gaat, waarin alles verloopt volgens de vragenlijst. Lullen kunnen ze als de besten, die twee, maar luisteren ook.
In elke uitzending vormen rond zes programmafragmenten aanleiding tot gesprekken die alle kanten uit kunnen. Allereerst wordt er, met voor de tv-recensent jaloersmakende precisie, naar de beelden zelf gekeken. Zo scherp dat het nieuws opleverde: Judith Herzberg stelde dat de geëmotioneerde orthodoxen, volgens het NOS-Journaal gefilmd tijdens protest tegen een transseksuele Israelische zangeres, in werkelijkheid daar niet mee doende waren. Inderdaad bleek de NOS in een montagetruc getrapt. Vaak komt in Het blauwe licht aan de orde wat we waarom te zien krijgen met welk effect - en wat de rol van televisie überhaupt is. Fragment één, aflevering één: rouw om Diana. Kwam de bloemenzee voort uit waarachtige emoties of leidden de directe beelden van een enkel neergelegd bosje tot ‘afgedwongen sentimenten’ (Bastiaan Bommeljé)? Laatst geziene aflevering: moet getuige X1 haar verhalen over kindermisbruik en -moord wel in de amusementachtige setting van B & W vertellen? Zijn de gruwelen waar of leugen? Waarom pauzeert Sonja na haar vragen 'Vermoord? Waar je bij was?’ eer ze 'Pffff’ zegt? Zijn haar taken - emotie tonen en waarheid vinden - wel te combineren? Ik had, indien daar gezeten, toegevoegd: 'In hoeverre is dat “Pfff” toneel?’ Regina Louf was immers door Sonja uitgenodigd omdat ze elders al verteld had: 'Vermoord. Waar ik bij was.’
Dat maakt Het blauwe licht ook zo leuk voor de kijker: die denkt met elk fragment mee, heeft een mening of vormt die ter plekke. Iets wat met andere fraaie debatprogramma’s als Zeeman met boeken lastiger is. Het is een soort Lingo voor intellectuelen. Beeldanalyse, mediakunde, normen- en waardendiscussie door elkaar heen. En verreweg de beste nieuwe programmaformule van dit seizoen.
Ten slotte: is de zangeres 'formerly known as Blondie’, icoon van de jaren zeventig, 'sterk, met een ironisch lachje’ (Annemiek Gerritsma) of spreekt ze met dikke tong vanwege de middelen en heeft ze het helemaal niet leuk (Stephan Sanders)? Of is het leven gewoon niet leuk (Dirk van Weelden)? Dat alles in razend tempo, als bij een vrolijk vriendeneten. Waar je even denkt bij te horen. En waar het, over beeld gesproken, alleen al plezierig naar kijken is vanwege de heren presentatoren: de camera houdt van hen.

  • Make my Day. Armoeprostitutie door Robert ten Brink, de Sint Maarten van de commerciële omroep. Wel een goudmijn voor zijn broodheer en zichzelf. Monumentaal van weerzinwekkendheid. Dinsdag 20.30 uur, Veronica.
  • Haagse klasse. Zestien delige documentaire over de Prinses Irene Basisschool in de Haagse Schilderswijk. Confronterend. Maar ook hommage aan een schoolteam vol geloof, hoop en liefde. TV-Dits. Avro, donderdag 19.30 uur, Ned. 1.