Litouwen bereidt zich voor op een kernramp

Vilnius – Aan het eind van vorig decennium ontstond er toenadering tussen Litouwen en zijn dictatoriale oosterbuur Wit-Rusland. Overwegingen van politiek-economische aard zetten dat in gang. Litouwen wilde Wit-Rusland losweken uit de greep van Rusland, terwijl de Wit-Russische president Loekasjenko een ongemakkelijk gevoel kreeg bij de avonturen van Poetin in Georgië (2008) en Oekraïne (2014). Ook hoopten de landen de onderlinge handel een impuls te kunnen geven. De Litouwse havenstad Klaipeda zag een mooie toekomst voor zich als Wit-Ruslands poort tot de wereld.

De tv-beelden van Aleksandr Loekasjenko die zijn Litouwse evenknie Dalia Grybauskaitė allercharmantst welkom heet voor een van zijn residenties in Minsk, met bloemen en een enorme paraplu, lijken echter iets uit een ver verleden. Beide landen hebben namelijk bonje over een megalomaan project dat goed bij een politicus als Loekasjenko past: de bouw van een kerncentrale in de Wit-Russische Grodno-oblast, twintig kilometer van Litouwen en vijftig van Vilnius.

Litouwse politici hebben bij herhaling hun ergernis geuit over het verrijzen van de twee reactoren bij de grens. Een degelijke milieu-effectrapportage is nooit gemaakt, de veiligheidsmechanismen zijn ondeugdelijk en van internationaal toezicht is geen sprake, klagen zij. Volgens de Litouwse inlichtingendienst hebben zich alleen al in 2016 minstens zes incidenten voorgedaan in de centrale in aanbouw. Het project wordt uitgevoerd door het Russische Atomstroyexport, een agentschap dat nucleaire kennis en technologie exporteert, en wordt gefinancierd met een Russisch miljardenkrediet. Dat zal weinig overlaten van de eerder nog door Loekasjenko begeerde manoeuvreerruimte tussen Oost en West, beseft men ook in Vilnius.

Het Litouwse ministerie van Binnenlandse Zaken heeft het rampenscenario aangescherpt. In geval van een calamiteit moeten de zesduizend burgers die op dertig kilometer van de plek des onheils wonen, worden geëvacueerd. Aan de hulpdiensten zijn specifieke taken toebedeeld, er zullen jodiumpillen worden ingeslagen en de informatievoorziening wordt geoptimaliseerd, mede met het oog op mogelijk (Russisch) nepnieuws. Het journaal van de publieke omroep berichtte dat gemeenten nog veel te doen hebben aan modernisering van schuilplaatsen.

Loekasjenko’s nucleaire trots moet uiterlijk in 2020 operationeel zijn. Een eerste test, met radioactief materiaal, volgt in maart.