Litouwen ontvangt de dissidenten van de buren

Vilnius – ‘Letland is het enige normale buurland dat we hebben.’ Het is een verzuchting die men in Litouwen regelmatig kan horen. Helemaal ongelijk hebben de vitters niet. Litouwen kent dan wel een slepend (doch slapend) maritiem grensgeschil met Letland en de Litouwse media hebben soms groots uitgepakt met verhalen over de corrupte, politiek invloedrijke Letse ‘oligarchen’, maar zo bont als de andere buren maken de Letten het zeker niet. De Russische Kaliningrad-oblast is volgepropt met wapentuig en militairen; Wit-Rusland, waarmee Litouwen de langste grens deelt, is een naargeestige dictatuur geworden; en Polen is een eind op weg er een te worden.

Dat laat niet onverlet dat Litouwen zeer begaan is met de democratische oppositie in die landen/exclave. Zo is Vilnius afgelopen half jaar uitgegroeid tot toevluchtsoord bij uitstek voor Wit-Russische activisten die hun leven niet meer zeker zijn onder het dolgedraaide Loekasjenko-regime. De bekendste Wit-Russische ingezetene van de stad is Svetlana Tichanovskaja, leider van de oppositiebeweging. Ook aanhangers van Ruslands democratische voorman Aleksej Navalny weten hun weg naar vrijhaven Vilnius te vinden.

Tichanovskaja kwam onlangs met een verzoek dat in Litouwen de nodige discussie teweegbracht: gelieve de Litouwse standaardbenaming van Wit-Rusland, ‘Baltarusija’, te veranderen. Dat uit de tsarentijd stammende en letterlijk van het Russisch (‘Belarossija’) naar het Litouws vertaalde woord zou namelijk niet genoeg rekening houden met de ‘culturele en taalkundige identiteit’ van haar vaderland. Nu is deze linguïstische kwestie zeker niet uniek voor Litouwen, maar er is een verschil met bijvoorbeeld Nederland: Litouwen kent een oudere term voor Wit-Rusland, te weten ‘Gudija’. Die werd naar verluidt al in de zeventiende eeuw gebezigd.

De ontvanger van Tichanovskaja’s schrijven, het ministerie van Buitenlandse Zaken, heeft het verzoek doorgezonden naar de vlkk, de Litouwse Taalcommissie. Die is drie jaar geleden al akkoord gegaan met een nieuwe naam voor Georgië: het ‘te Russisch’ klinkende ‘Gruzija’ werd vervangen door ‘Sakartvelo’.

Niet iedereen loopt over van enthousiasme voor het idee. Tomas Janeliunas, onderzoeker bij het Instituut voor Internationale Betrekkingen en Politieke Wetenschappen van de Universiteit van Vilnius, proeft symboolpolitiek. ‘Dit is geen halszaak met betrekking tot Wit-Rusland. Trouwens, de vlkk stelt zich nogal formeel op en wil wachten op een officieel verzoek uit Minsk. Dat vind ik vreemd, omdat Litouwen Tichanovskaja in september heeft erkend als de wettige president.’

De spanningen met ‘Gudija’ zijn intussen verder opgelopen. Loekasjenko wil de uitlevering van Tichanovskaja, maar de Litouwers weigeren alle medewerking: ‘De kans dat de hel bevriest, is nog groter.’