Live-signalen op de tv

‘De volgende halte is… Wibautstraat’, zei de omroeper in de metro, en vervolgens stapte ik uit op het Weesperplein.

Een blik uit het raam had mij kunnen vertellen dat ik nog niet was aangekomen op de halte van bestemming. Maar ik was in gedachten verzonken, legde op de automatische piloot een traject af dat ik goed kende omdat ik het wekelijks aflegde. Alleen de stem van de omroeper maakte inbreuk op mijn binnenwereld. Zoals je uit je ooghoeken obstakels signaleert als je op straat loopt te lezen, zo hield in die metro een deel van mijn bewustzijn de route in de gaten. Gespitst op noodsignalen, op eventuele veranderingen, op de meest actuele gebeurtenissen. De stem van de omroeper stond op een bandje. Ik wist dat, ik hoorde het bandje wekelijks. Het was ook een automatische piloot, maar dan een van eenvoudiger makelij dan de piloot in mijn hoofd. Die werd voortdurend bijgestuurd, van nieuwe informatie voorzien. Het stomme bandje kon op geen enkele manier weten dat het verkeerd zat. Geen ogen, geen oren. Niet interactief. En toch interpreteerde mijn geavanceerde sturingssysteem de mededeling ‘Wibautstraat’ als een actuele boodschap. Omdat het een menselijke stem was, die bovendien uit het niets kwam. Een stem van boven. Afkomstig van iemand met meer uitzicht en meer overzicht dan ik. De bestuurder van de metro bijvoorbeeld, die op de weg kan kijken en de reizigers op de hoogte houdt van eventuele obstakels.
Zo werkt het ook als je televisie kijkt. Zelfs als je volledig verdiept bent in de 'binnenwereld’ van een programma, is er een deel van je bewustzijn gespitst op actuele veranderingen. Je weet dat de televisie op de automatische piloot werkt als er een kant-en-klare film of soapserie wordt uitgezonden. Tegelijkertijd ben je in afwachting van signalen die het live-karakter van tv bevestigen, zodat je zeker weet dat je nog in verbinding staat met de rest van de wereld. In de tijd dat de symbooltjes in de hoeken van het beeld nog niet constant aanwezig waren, interpreteerde ik die als een actueel bericht van de overzijde. Op het dramatische hoogtepunt van een film verscheen plotseling het Tros-symbool in beeld. Alsof er iemand van de omroepvereniging via de beeldbuis de kijkers zat te bespieden. Een persoon die net zo lang wachtte tot de monden van de kijkers thuis openvielen van spanning, om dan snel op het knopje 'symbool in beeld’ te drukken. 'Goeie film hè? Hebben wij van de Tros mogelijk gemaakt!’
Zo'n boodschap hardop zeggen, door een programma heen, dat werkt niet op televisie. Stemmen hoor je immers voortdurend op de tv. Een actuele melding maken, dwars door Goede Tijden, Slechte Tijden heen, moet een andere vorm krijgen om op te vallen. Daarvoor maakt de televisie gebruik van tekstregels die - in tegenstelling tot de ondertitels - bovenin of halverwege het beeld langstrekken.
Tot nu toe zijn die tekstregels uitzonderingen. 'Extra nieuwsuitzending om 22.17…’ Dat betekent op z'n minst een ramp. Spannend! Die tekstregel is de derde 'laag’ waarop tv-makers informatie kwijt kunnen, naast het geluid en het beeld. Deze tekstlaag zal in de strijd om de aandacht van de kijkers in de toekomst steeds vaker worden gebruikt. Je ziet het al op lokale programma’s als Hoeksteen TV. Bij de nachtelijke uitzendingen van deze zender zit er de hele tijd iemand commentaar te leveren op wat er in beeld gebeurt. Flauw, maar wel reuze gezellig als je om drie uur ’s nachts alleen zit te kijken. Nou maar wachten hoe lang het duurt voor dit actuele tekstcommentaar vooraf wordt ingetypt, en het automatisch wordt meegezonden.