Amerika Kiest #4

Lives that matter

Medium blackjeopardymain23

Het koffieautomaatgesprek op Amerikaanse werkvloeren deze week was de Saturday Night Live-uitzending van vorig weekend – en dan specifiek de Black Jeopardy-sketch. De sketch (een pastiche op de succesvolle spelshow Jeopardy) is een terugkerend element in het programma. De grap draait om zwarte stereotypen in contrast met één (meestal witte) kandidaat die zich, tot zijn of haar wanhoop, volstrekt geen raad weet met die wereld.

In de sketch van vorig weekend speelde Tom Hanks een Trump-stemmer, Doug, uitgedost in een spijkerjasje en met een Make America Great Again-pet. In plaats van een voorspelbare routine over de botsing tussen twee werelden werd het een bijna tedere exercitie die liet zien dat de wereld (hoewel uitvergroot en stereotiep) van zwarte Amerikanen en die van de witte, Trump stemmende onderklasse niet zo verschillend zijn. Doug koopt ook iedere week krasloten, heeft een mannetje in de buurt die zijn auto repareert voor veertig dollar, en wantrouwt de vingerafdrukfunctie van zijn iPhone. De presentator (Kenan Thompson) wordt gaandeweg steeds enthousiaster over Doug – inclusief ongemakkelijke maar enthousiaste handdruk en een vergevingsgezinde houding: ‘We’ll give you a pass on that one’, lacht hij als Doug ‘I like you people’ zegt.

De sketch werd door verschillende media onthaald als misschien wel de belangrijkste van het jaar, omdat men erin slaagde te laten zien dat de belevingswereld van de zwarte en die van de witte working class niet zo ver uit elkaar liggen als de politieke polarisatie in het land doet vermoeden. In de woorden van The Atlantic: ‘Onderdeel van de gemeenschappelijkheid is economie – veel witte Trump-aanhangers hebben minstens zo veel ervaring met financiële wanhoop als veel zwarte Amerikanen. (…) Maar de sketch gaat verder, en wijst erop dat sociale omstandigheden wereldbeeld en cultuur vormen.’

Uiteindelijk is er toch een angel. Wanneer het tijd is voor de finalevraag is de categorie ‘Lives that Matter’. De andere kandidaten draaien zich naar Doug, die stamelt: ‘I got a lot to say about this’, terwijl de spelleider roept: ‘Well, it was good while it lasted, Doug!’

Wat Doug zou hebben gezegd blijft in het midden – de punchline draait om de verwachting dat hij iets zou antwoorden over ‘All lives matter’, of wellicht zelfs ‘Blue lives matter’ – na de toenadering is er toch de onoverbrugbare afstand.

De sketch eindigt in die zin onverwacht vilein. Hoewel er talloze zaken zijn – van wereldbeeld tot problemen – die de zwarte en de witte onderklasse gemeen hebben, blijft er één cruciaal perspectief wat ze scheidt: ras en racisme. De sketch slaagt erin te laten zien dat er een grondslag is voor lotsverbondenheid tussen de twee groepen die bij deze verkiezing in de meeste gevallen tegenover elkaar staan. Tegelijkertijd benadrukt hij de pijnlijke wetenschap dat het overbruggen van de kloof niet mogelijk is zonder de erkenning dat ras de maatschappelijke positie van zwarte Amerikanen nog altijd fundamenteel onderscheidt van die van hun witte landgenoten. Dat lijkt ook de boodschap te zijn van Black Jeopardy – solidariteit is mogelijk, maar niet voordat er wordt afgerekend met de blindheid van te veel witte Amerikanen voor het structurele racisme waar zwarte Amerikanen dagelijks mee te maken hebben.