Televisie

LOCATIE MET GEWICHT

TELEVISIE Stellenbosch

Arkadia heet het Zuid-Afrikaanse wijndomein dat de belangrijkste locatie vormt in de recent gestarte, zevendelige dramaserie Stellenbosch (regie: Michiel van Jaarsveld; scenario: Jacqueline Epskamp). Na Waltz het tweede prestigieuze project van nps, Vara en vpro samen. Samenwerking uit nood, als manier om grootschalig kwaliteitsdrama overeind te houden, maar daarom bepaald niet slecht: versnippering van talent, kunde en geld is kenmerk van ons krankjorume bestel. En hoe verschillend ook de drie culturen van deze zendgemachtigden, in smaak, durf en hang naar kwaliteit overlappen ze elkaar grotendeels inzake drama.

Dat Arkadia wordt waargemaakt door het indrukwekkende landschap – al is dat effect op het bioscoopscherm sterker. Ook inhoudelijk is de serie interessant: ‘Indië’ bestaat niet meer, maar het verschijnsel van emigratie en remigratie van Hollanders blijft, zij het meer versnipperd over de aarde. Zuid-Afrika biedt daarbij de specifieke thematiek van het perfide apartheidssysteem en de val daarvan.

De serie begint in 1994 als Mandela’s anc de verkiezingen wint; de schimmen uit het verleden, flashbacks, stammen uit figuurlijk zwarter tijden. De serie wil vooral een (blanke) familiegeschiedenis zijn, maar de verhoudingen tussen etnische groepen zijn bij de locatie inbegrepen. Centraal in het verhaal staat een tragische gebeurtenis uit de jaren zestig: de verdwijning van twee jongetjes op Arkadia, het ene wit, het andere zwart. In het politiedossier over de zaak is de map van het witte kind vele malen dikker dan die van het zwarte. Dat is een veelzeggend detail, waarmee de makers geïnstitutionaliseerd racisme aanduiden. Die kwestie komt sterker tot uiting in de karakterisering van de hoofdpersonen: broer Henk en zus Betty. Zij, in Zuid-Afrika gebleven, sinds lang lid van het anc en zelfs een half jaar in de gevangenis geweest vanwege het verbergen van strijders van die organisatie, onder wie haar minnaar; hij geremigreerd en apolitiek, als je vanzelfsprekende acceptatie van apartheid en bijhorende neerbuigende houding tegenover de zwarte bevolking zo mag noemen.

Toch wringt er voor mijn gevoel iets tussen enerzijds dat witte familieverhaal dat drie generaties beslaat waarvan er twee (weer) in Nederland wonen, en anderzijds de keus om die fictie grotendeels in Zuid-Afrika te situeren. De makers hebben niet de pretentie een politiek verhaal te vertellen, en dat lijkt me voor Nederlanders ook gewoon te moeilijk. Maar die locatie heeft een zo groot gewicht dat ze de persoonlijke lotgevallen van de personages al gauw wat triviaal doet lijken. Natuurlijk zijn er voorbeelden waarin gruwel op de achtergrond mooi drama over gewone mensen niet overschaduwde (Heimat), maar dan moeten zulke verhalen over trauma’s uit het verleden, liefde en zaken, familiemin en -onmin, jeugdige hartstocht en ouderdom ijzersterk zijn. Hier overtuigen ze niet genoeg, ondanks fraaie momenten. En ondanks een prachtige cast met onder anderen Jeroen Willems, Monic Hendrickx en Anne-Wil Blankers.

Stellenbosch (zeven delen), zondag, Nederland 2, 20.15 uur