Lol op een Keniaanse begrafenis

Kisumu – Het begon als grap. Aan een bar aan het Victoriameer, een koud Tusker-biertje in de hand, dolden Milton en Lawrence, twee lokale radioberoemdheden, wat met een vriend om hem op te vrolijken. Zijn vader was net overleden. Conform traditie waren familie plus een grote groep onbekenden al bezig met de voorbereidingen van de tero buru, het dagen durende rouwritueel van de Luo-gemeenschap, Kenia’s derde grootste etnische groep.

‘Slechte voorvaderen verjagen met ingehuurde rouwenden is te kunstmatig’, stelde Milton. En daarnaast, de rouwsfeer doorbreken zou helpen bij de verwerking. Wie kon dat beter dan een stel professionele grappenmakers? Tot hun eigen verbazing ging de familie akkoord. Hun hiphopachtige parodie van het dansen op gwayo’s, populaire Luo-rouwliederen, legde het begrafenispubliek plat, vertelt Milton. ‘Het nam de spanning weg.’

Milton kan er nog steeds om lachen: twee jaar later zijn hun weekenden volgeboekt en vangen ze omgerekend vierhonderd euro voor een half uurtje practical jokes in aanloop naar de zegeningen van de pastoor tijdens een begrafenis. Op goeie dagen rijden ze in een snelle bolide naar het huis van de overledene. Want wie het zich kan veroorloven, maakt van een begrafenis een grote show. Veel eten, drank, mooie outfits. En liefst wat beroemdheden tussen het publiek.

De dood als startschot voor een sociale samenkomst. Een oud gegeven in een nieuwe vorm, volgens de dertigjarige Anne uit Nairobi, die op een vrijdag regelmatig westwaarts rijdt voor een begrafenis. Soms stapvoets in een colonne van eindeloos veel doodskisten, vastgesnoerd op autodaken. Want in de Luo-traditie vinden de doden pas rust op de grond van hun voorouders. Al kiezen steeds meer mensen bij gebrek aan geld wél voor een begraafplaats in Nairobi.

Om de dure begrafenissen te kunnen betalen, biedt Anne iets nieuws: de disco matango. Fondsenwerving nieuwe stijl, waar de dood ver weg lijkt en jongeren zich verzamelen voor een flirt op de dansvloer. Wie een spannend meisje ziet, stopt wat shillings in de pot om met haar te mogen dansen. Heeft ze geen zin? Dan koopt ze haar aanbidder met een hoger bedrag af, gniffelt Anne. Ze zag menige relatie en ongewenste zwangerschap ontstaan tijdens de beroemde ‘rouwdisco’s’.

Morbide humor en begrafenisfeesten gedijen hier goed. Maar al veel langer is lachen een belangrijk onderdeel van het rouwproces. Anne: ‘De rouwliederen beginnen vaak met het de hemel in prijzen van de dode. Maar bijna altijd eindigt een gwayo met het bespotten en beschimpen van de arme ziel. Dat vindt iedereen uitermate grappig.’