Nova van Dijk, Arie Kater. NPS, Het uur van de wolf, woensdag 14 oktober, 22.50 uur

Los en verlegen

Om jonge documentairemakers te stimuleren reikt het Filmfonds sinds 2008 Wildcards uit aan net afgestudeerden van filmopleidingen (NFTA, HKU, Rietveld, St. Joost, Willem de Kooning) uit wier eindexamenproductie opvallend talent blijkt.

De winnaars van 2009 zijn Kim Brand (HKU), Juan Lopez Maas (St. Joost) en Thijs Schreuder (NFTA). Ze krijgen veertigduizend euro voor een film die in 2010 tijdens het Utrechts Filmfestival in première gaat.

Of moet gaan, want twee winnaars van de eerste lichting kregen hun project niet rond. Jan Jaap Kuiper, die zijn prijs verdiende met het indrukwekkende Pjotr over Stalins Goelag, wilde een film maken over de Siberische industriestad Norilsk – om te ontdekken dat een regionale potentaat plots kan beslissen dat buitenlandse pottenkijkers toch niet welkom zijn. Carine Bijlsma, bekroond voor Het geheim van Boccherini, fraai portret van vader Anner in diens Boccherini-liefde, had de luxe eerst een andere film te kunnen maken.
Resteerde Edward Cook, die zijn Wildcard dankte aan Best in Town, juweeltje over een hotdogtent in Reykjavik. Dankzij hem ging de allereerste Wildcard-film in première en die mag er wezen. Cook verklapte aan een journaliste dat hij van het prijsgeld ook een paar biertjes heeft gedronken. Dat valt niet te verwonderen, want Los is gedraaid aan boord van het veer Stockholm-Helsinki waar taxfree synoniem blijkt voor comazuipen. De hoofdpersonen, een groepje jonge Finnen, verslaan de Westfriese jeugd met gemak. Geen aanklacht maar nuchtere waarneming. En fraai door het contrast tussen toenemende chaos en desintegratie in de passagiersruimtes en de stille concentratie van de mannen op de brug en de esthetiek van het in de nacht door pakijs ploegende schip.
Buiten de Wildcards viel Nova van Dijk, wier mooie afstudeerfilm Tzirk over een Russisch circusje ik hier eerder besprak. Wel heeft zij een grote documentaire klaar, Arie Kater – de kater komt later. Indrukwekkend portret van een schilder, haar opa, die ze niet gekend heeft maar over wie ze van haar moeder ook nooit iets hoorde. De pijnlijke achtergrond (drank en vrouwen) ontvouwt zich steeds meer, maar zeker zo belangrijk is dat de kijker middels het werk en de lof daarvoor van Katers vakvrienden (Den Ouden, Sierhuis, Van Straaten, Veldhoen, Vos) een oeuvre ontdekt dat vergeten, maar meer dan de moeite waard is. ‘Lucien Freud avant la lettre’, zegt Van Straaten, en inderdaad. Van Dijks zoektocht wordt een mengsel van pijnlijke waarheden en ode. Aanbevolen. Net als iets totaal anders.
Marja Pruis vroeg zich recent in De Groene af waar de verlegenheid was gebleven. Die is te vinden in De verleiders, documentaire voor 3Doc. Ze heten allebei James en kennen elkaar van een PUA-cursus. Daarin leren verlegen jongens meisjes te versieren: Pick Up Artist. De naam van oprichter Richard ‘Gambler’ La Ruina doet het ergste vermoeden en de reeks foto’s van deze jongen met talloze mooie meiden (opening van de film) lijkt dat te bevestigen. Zowaar zit verderop in de film zelfs een scène die doet denken aan Tom (‘tame the cunt’) Cruise als versierdocent in Magnolia: de jongens brullen zichzelf moed in voor ze Londen in gaan om theorie tot praktijk te maken. Maar dan heb je al lang sympathie opgevat voor James en James, en zelfs enigszins voor Richard. En dan herinner je je hoe ongelukkig makend verlegenheid voor de verlegene is.

Nova van Dijk, Arie Kater. NPS, Het uur van de wolf, woensdag 14 oktober, 22.50 uur, Nederland 2; Martijn Kieft, IJsbrand van Veelen, De verleiders. VPRO, 3Doc, woensdag 14 oktober, Nederland 3