Loze belofte

Geert Wilders doet stoer met zijn tweet over de hypotheekrenteaftrek, maar voert een verloren strijd en handelt bovendien tegen de belangen van zijn eigen kiezers.

NU PVV-LEIDER Wilders dreigend twittert dat hij liever verkiezingen heeft dan te moeten gedogen dat de huizenbezitter zijn belastingaftrek versoberd ziet, is het aardig even terug te gaan naar het begin van de hypotheekrenteaftrek. Die is veel ouder dan u waarschijnlijk denkt en aanvankelijk nooit bedoeld om het eigen woningbezit te bevorderen. Het was een liberale minister van Financiën, Nicolaas Gerard Pierson, die hem invoerde, al in 1893, tegelijk met de invoering van de inkomstenbelasting.
Piersons redenering achter de hypotheekrenteaftrek was: een eigen huis is een inkomstenbron en daar moet net als over andere inkomstenbronnen belasting over worden betaald; de schulden die iemand echter maakt om die ‘inkomstenbron’, een huis, te kopen, mogen wel van de belasting worden afgetrokken, zoals dat ook mag voor de schulden die worden gemaakt voor andere inkomstenbronnen.
Pierson zal destijds niet hebben kunnen dromen dat het eigen huizenbezit zo zou groeien dat de totale hypotheekschuld in Nederland inmiddels rond de 640 miljard euro ligt en dat dit de schatkist aan renteaftrek in 2009 ongeveer elf miljard euro kostte. Laat staan dat hij in de wereld van toen kon bevroeden dat buitenlandse instanties zich met 'onze’ aftrek zouden gaan bemoeien, maar dat hebben het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) inmiddels wél gedaan. Hun conclusie: de schuldenlast voor de huishoudens en de risico’s die de banken lopen zijn te groot bij dalende huizenprijzen.
Het is al geruime tijd onrustig rond de hypotheekrenteaftrek. Als bij een verkiezingsstrijd een politieke partij moet zeggen dat het onderwerp een breekpunt is, zoals het CDA in 2010, dan is dat een veeg teken en weet je eigenlijk al dat hier een achterhoedegevecht wordt gevoerd. Sindsdien is de hypotheekrenteaftrek alleen maar nóg hoger op de politieke agenda gekomen.
De schuldencrisis en de daarop volgende economische malaise die beide nadelig zijn voor de staatsfinanciën hebben het onderwerp inmiddels ook in de gelederen van de regeringspartijen VVDen CDA in een nieuw licht gezet, alle bezweringen van minister-president Mark Rutte en de huidige minister van Financiën, Jan Kees de Jager, ten spijt. Want behalve dat de grote hypotheeklast voor burgers en banken in slechte tijden een risico is, wat voor menigeen al aanleiding genoeg is om de aftrek te versoberen, is er op deze aftrekpost op termijn ook een hoop geld te halen als de overheid extra moet bezuinigen. En daar zal gezien de sombere groeicijfers niet aan zijn te ontkomen.
Dat de rijken meer profiteren van de aftrek dan zij die minder verdienen is voor menige politieke partij nog een extra argument om de hypotheekrenteaftrek te snoeien. Een argument dat Wilders overigens ook had gesierd, want zijn kiezers zijn niet de belastingbetalers die tot die rijksten behoren.
Potentiële huizenkopers staan voor een moeilijke afweging. Eerste advies: koop nu een huis, want de hypotheekrenteaftrek blijft niet ongeschonden en dan kunt u er nu nog van profiteren. Advies twee: koop nog even geen huis, want de hypotheekrenteaftrek blijft niet ongeschonden en u hebt kans dat de huizenprijzen na de versobering dalen, wat mogelijk het verlies aan aftrek compenseert.
Waarom ik er zo zeker van ben dat de hypotheekrenteaftrek in de huidige vorm niet blijft bestaan en Wilders een verloren strijd voert die hij met een stoere tweet probeert te maskeren? Omdat er in de Tweede Kamer een meerderheid groeit die aan de aftrek wil tornen. Niet alle partijen durven dat al hardop te zeggen, maar veel al wel. Wie er niet moeilijk over doen dat de aftrek soberder moet, zijn in elk geval PVDA, SP, D66, GroenLinks, ChristenUnie en de Partij voor de Dieren. Samen op dit moment 72 Kamerzetels. Inderdaad, geen Kamermeerderheid.
Het ziet er ook naar uit dat VVD en CDA in deze periode hun verkiezingsbelofte nog nakomen. Dat maakt het dreigement van Wilders loos. Maar dat wil nog niet zeggen dat het onderwerp van tafel is. Dit is slechts uitstel van executie. De aftrek zal bij volgende verkiezingen zeker terugkomen. En er dan bij een nieuw kabinet aan moeten geloven.
Hoe een volgend kabinet eruit zal zien, is onzeker. Maar stel dat er nu verkiezingen zouden zijn, dan hebben volgens zowel de peiling van Maurice de Hond als die van TNS Nipo de partijen die al voor enigerlei wijze van versobering zijn een Kamermeerderheid. Bovendien kunnen VVD en CDA bij een nieuwe verkiezingscampagne hun standpunt over de hypotheekrenteaftrek wijzigen, waarvoor met name in het CDA al stemmen opgaan. De CDA-jongeren pleitten er al eens openlijk voor, en eens zullen die jongeren daar de macht overnemen.
Maar ook als VVD en CDA in de toekomst de aftrek willen behouden, zullen ze aan het kortste eind trekken, want de kans is klein dat ze samen met de PVV opnieuw een meerderheid halen. Hoe groot de PVV na nieuwe verkiezingen ook wordt, van de overige partijen staat er geen enkele te trappelen om met Wilders en de zijnen te gaan regeren. De kans dat VVD of CDA als deelnemer in een nieuwe coalitie de aftrek ongeschonden kan houden is vervolgens minimaal.
Het huidige kabinet kan op meer posten bezuinigen dan alleen de hypotheekrenteaftrek, dus tot snelle verkiezingen hoeft het in 2012 niet te komen. Het volledige budget voor Ontwikkelingssamenwerking schrappen, zoals Wilders ook al eens per tweet voorstelde, levert echter onvoldoende op. Het CDA zal dat bovendien niet meemaken. Wil Wilders dan dat zijn stemmers meer gaan betalen voor de zorg? Of dat de PVV-achterban de basisbeurs voor haar studerende kinderen kwijtraakt? PVV, kom eens met een constructief voorstel.