Liefdesromans - The Little Virtues

Lui e io

Het in de literatuur nogal uitgemolken thema liefde maakt van veel romans would-be romans. Maar uiteraard zijn er boeken die het bloed van de Groene-recensenten aan de kook brachten.

In 1990 publiceerde uitgeverij Meulenhoff Mensen om mee te praten, een verzameling schetsen en verhalen van Natalia Ginzburg. De selectie was een keuze uit haar bundels Le piccole virtù (1962) en Mai devi domandarmi (1970). Waarom men echter besloot het essay Lui e io daarbij links te laten liggen is een raadsel dat in de geschiedenis van de Europese literatuur in vertaling zijn gelijke niet kent.

Bij gebrek aan enige kennis van de Italiaanse taal moet ik het doen met de Engelse vertaling van Hij en ik, die begint met de woorden: ‘He always feels hot, I always feel cold.’

Het essay gaat niet over verliefdheid en vlinders, maar over liefde en het onduidelijke web van vertrouwde verbanden en niet te verwoorden gevoelens dat langzaam maar zeker kan ontstaan tussen mensen die lang genoeg intiem met elkaar verkeren.

Vanuit de openingszin kabbelt het verhaal verder als een simpele opsomming van de schier eindeloze hoeveelheid verschillen tussen twee tegenpolen. Maar het resultaat is het beeld van een hechte eenheid. In een paar pagina’s schetst Ginzburg de contouren van de twee partijen en de wel en niet overbrugbare ruimtes die tussen hen in liggen. Het is in zekere zin een portret van die negatieve ruimte, als zo’n plaatje van twee gezichten en profil die tussen hen in een kandelaar of een vaas lijken te tonen. Maar hier ontstaat tussen die twee volledig particuliere, idiosyncratische geliefden iets wat universeel voelt.

Het hele essay houdt zich op in het domein van het sentimentele en lijkt zich daar tegelijkertijd volledig aan te onttrekken. Piepkleine anekdotes en herinneringen aan vluchtig gebleken emoties die uitlopen op de vraag of de twee jonge mensen die elkaar twintig jaar eerder tijdens een wandeling vergezelden, ‘zo bereid om over elkaar te oordelen met welwillende onbevangenheid, zo bereid om elkaar voor altijd vaarwel te zeggen’, wel dezelfde mensen konden zijn geweest.