Luie onderzoekers

Ambtenaren kunnen weer rustig ademhalen. Uit een peiling die het onderzoeksbureau Motivaction uitvoerde in opdracht van De Volkskrant blijkt dat slechts een fractie van de Nederlanders het liefst in een samenleving zonder ambtenaren zou wonen.

Overheidsdienaars zijn weliswaar ‘traag’ (volgens de helft van de bevolking) en ‘lui’ (volgens een kwart), collectief ontslag van het Nederlandse ambtenarenapparaat -leraren en agenten incluis - gaat de Nederlandse bevolking gelukkig te ver. Wel vindt een meerderheid dat er flink gekort kan worden op het aantal ambtenaren, aldus Motivaction.

Er is nog een reden waarom ambtenaren gerust kunnen zijn. Het onderzoek waaruit hun ongunstige imago naar voren komt, rammelt behoorlijk. Het begint met de grofmazige blik van de onderzoekers. Motivaction gooit verschillende grootheden op één hoop. Burgers werd gevraagd naar hun mening over ‘de ambtenaar’. Maar de bezigheden van een thesaurier-generaal en een politieagent hebben net zo weinig met elkaar te maken als, zeg, die van een bankdirecteur en een automonteur. Niemand zal bedenken om de laatste twee samen te pakken in een opinieonderzoek. Waarom gebeurt dat dan wel met verschillende soorten ambtenaren?

Daarbij gaat Motivaction nogal losjes om met de eigen bevindingen. Volgens directeur Frits Spangenberg komen ambtenaren en burgers ‘steeds meer recht tegenover elkaar te staan’. Uit het rapport blijkt juist dat burgers de afgelopen jaren méér vertrouwen in ambtenaren hebben gekregen. Het onderzoek is, kortom, deels onzinnig - blijkens de vraag of Nederland beter af zou zijn zonder ambtenaren - en deels zinloos. De conclusie dat ambtenaren een slechte reputatie genieten (en zelf wél positief zijn over hun beroepsgroep) is oud nieuws.

Toch wordt de peiling aangegrepen om een paar stevige conclusies te trekken. ‘Ambtenaren en burgers leven in verschillende werelden’ stelde De Volkskrant. In diezelfde Volkskrant deed Frits Spangenberg daar nog een schepje bovenop. ‘Rampzalig’ en ‘tragisch’ zijn de woorden waarmee Spangenberg de verhouding tussen de ambtenaar en samenleving omschrijft. Het tekent de stijl van zijn onderzoeksinstituut: opiniepeilingen gebruiken om de eigen normatieve kijk op de maatschappij te ventileren.

Uit het onderzoek blijkt volgens Spangenberg het gevaar van ‘escalerende polarisatie’ tussen burgers en ambtenaren. Wat moeten we ons daarbij voorstellen? Publieke lynchpartijen van onwillige loketbedienden? Prikkeldraad en mitrailleurs voor de ingang van Haagse ministeries? Waarschijnlijk niet. ‘Escalerende polarisatie’ is een lege term om een platte opiniepeiling wat extra gewicht te geven. Het werk van Motivaction is daarmee niet meer dan het oppoetsen van sleetse stereotypen en een poging tot stemmingmakerij.

Onderzoek moet dienen om gratuite opvattingen en loze borrelpraat te nuanceren. Motivaction bereikt het tegenovergestelde. Hun onderzoek naar de mening over ambtenaren geeft borrelpraat een valse schijn van wetenschappelijkheid. In De Volkskrant grapte Spangenberg dat de ambtenaar slechts één wapen heeft tegen boze burgers: klachtenbrieven moedwillig laten verdwijnen. Misschien kan dat ook met het rapport van Motivaction gebeuren.