Lulú

Een vriend wiens oordeel ik hoogacht, wees mij onlangs op de opwindende prestaties van de Spaanse schrijfster Almudena Grandes. Zeven jaar geleden debuteerde zij met Las edades de Lulú, dat subiet over de hele wereld, ook in het Nederlands, werd vertaald. Het was mij ontgaan. Nu ik het gelezen heb, snap ik niet waarom het zo'n succès fou was. En kennelijk nog steeds is, want zojuist verscheen er een pocketuitgave van Episoden uit het leven van Lulu, zoals de roman in het Nederlands heet.

Grandes, zei je? Ja, haar borsten zul je bedoelen. Op de achterflap poseren ze achter een kopje thee. Maar de inhoud van deze ‘erotische en scandaleuze roman’ is aanzienlijk minder imposant.
Ik heb me stug door het verhaal heen geworsteld, op zoek naar het 'literaire moment’. Maar al het gepijp, gebef en gebonk wilde de grens van het pornografische naar het literaire maar niet overschrijden. Bovendien raakte ik voortdurend de weg kwijt. Ik waarschuw de lezer maar: probeer vooral niet na te doen wat in het boek staat, want de schrijfster legt haar personages in anatomisch onmogelijke knopen. Je krijgt er plaatsvervangend verrekkingen, verstuikingen en verstijvingen van - toegegeven: met inbegrip van die ene verstijving. Maar het kan ook zijn dat het de vertaalster was die in de wirwar van lichaams- en geslachtsdelen het spoor bijster is geraakt.
Je zou verwachten dat het 'literaire’ in het Lulu-thema zit. Lulu, dat is de naïeve verleidster uit het beroemde toneelstuk van Wedekind, het meisje dat hongert naar liefde en aandacht, en dat, om die te krijgen, onbekommerd haar lichaam veil biedt. Tot ze eraan ten gronde gaat.
De Lulu van Grandes is inderdaad zo'n naïef en onbevangen meisje. Grandes kent haar klassieken. Maar haar Lulu vermag niet te verleiden, laat staan, zoals Wedekinds Lulu, te verwarren.
Wedekinds Lulu verwart omdat de toeschouwer niet weet of hij haar eigenlijk wel mag begeren. Te jong, te dom, te hulpeloos - afblijven. Hij verwenst de mannen die in het stuk voor haar vallen, en hij verwenst zichzelf omdat hij tegen beter weten in óók voor haar valt. Kijk, op zo'n manier gebeurt er tenminste iets. Dat is nou pornografische literatuur. Maar dan zonder pornografie, want seks komt er bij Wedekind niet echt aan te pas.
Grandes’ Lulu verleidt of verwart niet. Daarvoor is ze te weinig onschuldig, oftewel te schuldig. Ze weet te veel van zichzelf. Ze noemt zichzelf van meet af aan een 'vies meisje’. En dat is niet tegen dovemansoren gezegd. De mannen in haar geile wereldje doen hun best haar nòg viezer te maken. En ze geniet ervan. Ze doet het met macho’s, homo’s, trafo’s en sado’s. En ze doet het met haar broer. Maar ze gaat er niet, zoals het hoort, aan ten gronde. Op het moment dat ze tijdens een orgie geofferd dreigt te worden, komt haar enige echte liefde haar redden. De lul.
Waarom heeft dat boek dan zo'n succes? Ik weet het niet. Misschien omdat het zo nadrukkelijk literatuur wil zijn en het dat even nadrukkelijk niet is. Literatuur als alibi voor pornografie. Daar trap ik niet in.
Wacht maar. Een van de komende weken verschijnt er een echte pornografische roman in vertaling. Dan zal ik uitleggen wat dat is.