Lyrisch over de bilpartij van god vishnu

Henk van Os is de ideale schoonvader. Zondags leidt hij de beschaafde kijker een kunstwerk binnen. Dat kan de Maagd Maria betreffen, maar ook ‘Geschiedenis van de sex’ van Serrano. Avro, Nederland 1, 18.33 uur ..LE Kunst neemt voor velen de plaats van religie in. Niet helemaal toevallig dus dat de zondag bij de publieken naast sport- ook cultuurdag is. Henk van Os’ vijf minuten Beeldenstorm zijn familie van de ‘overweging’ door pastoor of dominee. Kort moment van aandacht voor en concentratie op een beeld, gekozen door de voorganger, net zoals Van Os’ collegae een tekst nemen uit de Schrift. Van Os’ bron zijn de bezittingen van Neerlands musea, maar die blijken verbluffend rijk. Wat we, zo niet door museumbezoek, via radio en televisie konden weten dank zij Openbaar kunstbezit. Van dat mediacultuurgoed is hij de voortzetter. Zoals hij ook opvolger is van Pierre Janssen en diens Kunstgrepen.

Janssen was recent in Groentemans Plantage. Nauwelijks veranderd, de handen iets meer bevend. Hij keek voor en met ons naar de CÇzanne die op het nippertje behouden bleef. Licht ge‰xalteerd bewees hij hoe liefde van de ingewijde liefde genereert bij de leek. Levend bewijs van het onderwijsadagium dat niet de methode maar de betrokkenheid van de meester bepalend zijn voor het onderwijseffect. Even geneerde ik me. Niet vanwege Janssens lyriek maar vanwege de modieuze kritiek waarvan hij ooit in onze kringen het object werd. Hetzelfde snobistische dÇdain dat ook Toon Hermans trof. Tot die gerehabiliteerd werd door onder meer Freek de Jonge - uitgerekend degeen wiens aanhang Hermans achterhaald achtte. We gaan slordig met talenten om.
Extra reden om het over Van Os’ Beeldenstorm te hebben is de weinige aandacht die het programma trekt. Het duurt te kort, het loopt al lang en het is schijnbaar te ‘gewoon’: talking head naast beelden die niet eens bewegen. Het is als een miniatuur die hangt te midden van Rubens’ vleesmassa’s, Van der Veldes zeeslagen en Walter Pichlers beelden (al is de vergelijking veel eer voor de Beeldenstorm omringende televisieprogramma’s). Juist Van Os acht niets te klein of te groot voor nadere beschouwing. Zijn verhaal kan kunsthistorisch zijn; kan ingaan op schildertechniek, coloriet, vlakverdeling; kan een kunstenaar, een school, een tijdperk behandelen; kan breder cultuurhistorisch zijn opgezet of inzicht in sociale geschiedenis geven. Hij schuwt de anekdote niet en gebruikt vaak voorbeelden en metaforen: om Goltzius’ Hercules te behandelen laat Van Os zijn eigen hoofd op het lijf van een bodybuilder monteren; en bij behandeling van de Bergense School komt Juinens wethouder Hekking om de hoek. Maar zelfs wanneer het iets te populair wordt vergeef je het hem. Vanwege zijn talent voor bewondering - zeldzame eigenschap die laag staat aangeschreven onder in cynisme wedijverende intellectuelen. En vanwege de verbluffende wijze waarop hij aan de hand van een twaalfde-eeuwse reliekhouder het visueler worden van de westerse cultuur aantoont.
Tussen het Hogere en ons is deze wat houterig gesticulerende gentleman en gewezen zondagsschoolleerling de aangewezen middelaar. Juist daarom is het leuk en verrassend hoe lyrisch hij de bilpartij van god Vishnu beschrijft en de liefdesschrammen op de wang van de hindoe-tempeldraagster; hoe hij de snedes in een doek van Lucio Fontana met vagina’s associeert; de omstreden plasseksfoto van Serrano als een artistieke daad van belang verdedigt. Ooit sprong mijn hart op bij het zien van metalen buizen op de vloer van Boymans, gerangschikt door Walter de Maria. Van Os acht ik in staat iets van die irrationele vreugde te verklaren. Zonder de magie weg te nemen.

  • De toestand in Marokko. Videoverkenningen van Kefah Allush en Theo Uittenbogaard in de Rif, herkomstgebied van Nederland- se Marokkanen. Alleen al daarom van belang. Zondag 16.30 uur, NPS, Nederland 3
  • Kinderen van Waterland (maandag 17.40 uur) en Dag juf tot morgen (zaterdag 17.31). Herhalingen. Maar er zal altijd nieuw kinderpubliek zijn voor de fraaie 'kleine’ verhalen van Burny Bos c.s. Familie van het prachtige Duitse Uhlenbusch. Avro, Nederland 1