Directeur Planbureau voor de Leefomgeving

Maarten Hajer

Wat is de meest dringende maatschappelijke kwestie van dit moment?

Welk probleem is het grootst? De honger in de wereld? De klimaatverandering? Het biodiversiteitsverlies? De uitputting van cruciale grondstoffen? Nee, het grootste sociale vraagstuk van deze tijd schuilt in het feit dat veel van deze problemen tegelijkertijd optreden. Het gaat dus om de optelling en de afruil: hoe kunnen 9 miljard mensen op een waardige manier leven zonder dat dit de aarde uitput en verschraalt. Dat is een breinbreker van de eerste orde.

De kanaries zijn allang van hun stokje gevallen. Er zijn voldoende onafhankelijke waarnemingen dat de aarde warmer wordt, zoals temperatuurmetingen en het afsmelten van gletsjers. De biodiversiteit neemt verder af, mede door uitbreiding van landbouwgrond. Sommigen denken nog dat je kan kiezen tussen ‘mitigatie’ (terugdringen uitstoot) en 'adaptatie’ (aanpassen). Alle realistische scenario’s laten echter zien dat een flinke opwarming nu al onvermijdelijk is. Zonder klimaatbeleid dreigt een stijging van de gemiddelde temperatuur met 2,5 tot 6 graden tussen nu en 2100. Welke 'tipping points’ we dan passeren weten we niet, maar het is duidelijk dat risico’s op grootschalige effecten toenemen. Hierbij speelt ondermeer het afsmeltende ijs van Groenland en het vrijkomen van onbekende hoeveelheden methaan uit de toendra van noord-Siberië. Methaan is een agressief broeikasgas. Energie speelt een cruciale rol voor onze economie, maar natuurlijk ook voor de economieën van ontwikkelingslanden. Hoe slagen we er in internationaal afspraken te maken waarbij we de consequenties van energiegebruik in lijn brengen met de draagkracht van de aarde?

Uit studies is ook duidelijk dat de biodiversiteit de afgelopen decennia wereldwijd verder is afgenomen. Biodiversiteitsverlies loopt nog 40% op tot 2040 als we niet van koers veranderen. Maar om alle 9 miljard monden te voeden is meer landbouwgrond nodig. Hoe gaan we daarmee om? Trekken we conclusies over onze consumptiepatronen? Vinden we manieren om de productiviteit op duurzame wijze te verhogen? Of laten we het allemaal op zijn beloop.

Wat is het meest onderschatte probleem in Nederland?

De krimpende beroepsbevolking. Bij 'krimp’ denken veel mensen nog aan leegstaande huizenblokken in Delfzijl, Zuid-Limburg of Zeeuws-Vlaanderen. Die krimp is onvermijdelijk. In plaats van die te bestrijden kan je ’m maar beter begeleiden.

De komende jaren krijgen wij echter te maken met een krimp van de beroepsbevolking. Dat gaat veel sneller dan velen denken.

Medium hajer img

Deze krimpende beroepsbevolking gaat tot fricties leiden. Eerst in bepaalde regio’s (die worden minder aantrekkelijk voor nieuwe bedrijfsvestigingen) maar snel ook al breed door het land,bijv. in onderwijs en zorg. Wanneer er een lerarentekort ontstaat neemt de kwaliteit van het onderwijs af, wat de verdiencapaciteit van Nederland zal verminderen. Tekorten in de verzorging betekenen dat we niet meer weten wie de billen moeten lappen van de hoogbejaarden.

Het is daarom van belang om snel anders te gaan denken over de uitvoering van allerlei maatschappelijke taken. Kunnen vele comfortabel gepensioneerde leerkrachten worden bewogen om in ieder geval nog een paar dagen in de week voor de klas te blijven staan? Kunnen we zorgtaken beter organiseren door clustering?

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

Dat is werkloosheid. Er zal op termijn eerder een tekort aan mensen optreden dan een overschot. De opgave is om mensen voldoende te scholen zodat zij gekwalificeerd zijn voor de banen van de toekomst.


Bekijk ook de website van Maarten Hajer of lees de artikelen die hij eerder voorDe Groene Amsterdammer schreef