MIQUEL BULNES, HET BLOED IN ONZE ADEREN

Maatschappelijke rot in Spanje

Miquel Bulnes, Bloed in onze aderen, € 24,95

In het afgelopen decennium verschenen van de jonge schrijver en arts Miquel Bulnes drie romans (Zorg; Lab; Attaque!) die bij elkaar een bonte zedenschets geven van de medische wereld vol ijdele dokters, kleinzielige intriges en tot mislukken gedoemde onderzoeken. Leuk en knap gedaan, zeker, maar het soortelijk gewicht ervan leek eerlijk gezegd niet erg groot. De diepgang waarmee hij het medische milieu beschreef was gering en zijn lach-of-ik-schiet-stijltje was vaak eerder een aanslag op het geduld dan op de lachspieren. Nog zo'n boek en Bulnes kon definitief weggezet worden als een verdienstelijke maar niet erg belangrijke genreauteur.
Maar daar is dan die volgende roman, Het bloed in onze aderen. Het verschijnt vier jaar na zijn laatste roman Attaque! en het betekent een indrukwekkende cesuur in zijn schrijfcarrière. Zowel in toon, in thema als in karakterschetsen zet Bulnes in deze roman een enorme stap voorwaarts en laat daarmee de eerste drie boeken achter zich als het werk van een onrijpe auteur.
Het bloed in onze aderen is een vuistdikke en doodernstige historische roman over een turbulente tijd in de geschiedenis van Spanje. In 1921 lijdt het leger van de Spaanse kolonisator een smadelijke nederlaag in Anoual (de Rif, Marokko). Het slecht bewapende en kleine rebellenleger van Abdelkrim el Khattabi weet de Spaanse overmacht niet alleen te verslaan, maar ook nagenoeg uit te moorden. Het trotse Spanje is tot op het bot vernederd en zinkt weg in een diepe identiteitscrisis die tot een bloedige politieke richtingenstrijd leidt.
Een van de weinige Spaanse overlevenden bij de slag van Anoual is kolonel Augusto Santa Maria del Valle, een stijve, gevoelsarme man die zijn identiteit volledig aan het leger ontleent. Inmiddels kreupel en onnuttig voor het slagveld vestigt hij zich in Madrid waar hij een baan accepteert als majoor bij de veiligheidsdienst. Hij wordt een bekwame, weinig opvallende diender, die een praktisch maar passieloos huwelijk aangaat met de weduwe van een van de soldaten die onder zijn bevel stonden. Augusto lijkt, ondanks zijn status als cultheld die de slachtpartij in de Rif overleefde, voorbestemd voor een derderangs burgermansbestaan.
Dat verandert als de eerste moordzaak zich aandient. De mysterieuze dood van een kolonel in een bordeel, en later de moord op een collega van Augusto, blijkt verband te houden met de gruwelijke geschiedenis van ene Enriqueta Marti, een gewezen prostituee in Barcelona, die echt heeft bestaan en die herinnerd wordt als de Vampier van Ponent, een titel die ze overhield aan de beestachtige daad van het ontvoeren, prostitueren en doden van kinderen. De stoffelijke resten van haar slachtoffers verwerkte ze tot een elixer dat ze verkocht aan haar vermogende clientèle. Bij haar uiteindelijke arrestatie werd een dagboek gevonden waarin ze niet alleen minutieus haar misdaden optekende, maar waarin ze ook een namenlijst bijhield van alle notabelen die ze bediende. Nog voordat ze voor de rechter kon verschijnen - en iedereen verlinkte die ertoe deed - werd ze in haar cel vermoord. Mettertijd wordt ze vergeten en sijpelen haar monsterlijke daden weg uit het collectieve geheugen. Maar dan raakt plotseling de lijst met namen die ze bijhield weer in omloop. Het is een staalkaart van de kerkelijke, militaire en politieke elite, en wie het dagboek in handen heeft, kan er zijn geldelijk of politiek gewin mee doen, maar dodelijke repercussie is ook mogelijk.
Augusto verricht zijn nagelbijtende onderzoek tegen een politiek instabiele achtergrond. Het leger, de katholieke kerk, de politieke partijen, van anarchisten, communisten tot republikeinen - ze hebben allemaal een groter plan voor Spanje dat ze op elkaar proberen te bevechten. Vernietigend is Bulnes in zijn portrettering van de verschillende hoofdrolspelers in de hogere politieke echelons; hun hooggestemde idealen voor Spanje verschillen vaak niet van ongeremde machtshonger. Met smaak en een fijn oog voor detail beschrijft Bulnes het politieke steekspel dat beslag krijgt in geheime vergaderingen en in achterkamertjes, waar verschillende partijen een staatsgreep voorbereiden die ofwel de oude orde (kerk, leger, koningshuis) in ere moet herstellen, ofwel een nieuwe, republikeinse orde moet inluiden. Maar het gechicaneer en het regelrechte list en bedrog waarmee deze coups worden voorbereid, is nog niet eens het meest duistere kenmerk van dit milieu. Dat is het verhaal van de macabere kindermoorden dat Bulnes door het politieke bedrijf vervlecht en dat aan alle partijen raakt.
Stille getuigen van deze moreel failliete wereld zijn de verworpenen, de prostituees, de onderdeuren die de vuile klusjes moeten opknappen, het armzalige proletariaat dat te midden van het vuil en het stof leeft. Deze wereld wordt voornamelijk beschreven vanuit het perspectief van Esperanza, een jong hoertje dat per toeval aan de slag kan als dienstmeisje bij Augusto. Haar rol is er een op de stille achtergrond, maar haar belang is van alle bijfiguren het grootst, niet alleen omdat ze Augusto uiteindelijk op het juiste spoor in het onderzoek weet te zetten, maar ook omdat in haar lotgevallen de consequenties van de maatschappelijke rot in Spanje het zwaarst tellen.
De ingesnoerde en strengkatholieke tijdgeest komt in dit boek tot uitdrukking in een vormelijke stijl die soms naar het karikaturale neigt. En ook dialogen lijden hier en daar onder de al te grote drang ze historische authenticiteit te verlenen, wat ze eerder kolderiek dan natuurgetrouw maakt. Maar daar staat een beheersing van de materie tegenover die bewondering afdwingt. In korte hoofdstukken bouwt Bulnes een rijk gedetailleerd verhaal op dat nergens ten onder gaat aan een overdaad aan feiten. Uitgekiend gebruikt hij het spannende detective-element om je de vertelling binnen te sleuren van dat andere, grotere verhaal, dat van Spanje begin twintigste eeuw. Wat die twee verhalen verbindt is niet aangenaam, maar Bulnes weet het wel buitengewoon meeslepend te vertellen.

MIQUEL BULNES
HET BLOED IN ONZE ADEREN
Prometheus, 622 blz., € 24,95