Menno Heurenkamp

Maatwerk

Het wordt hier geen Guantánamo Bay, is het geruststellende commentaar van de politici die streven naar strengere wetgeving om terroristen te vangen. Maar is er geen enkele spindoctor die snapt dat dit géén geruststelling is? Dat er überhaupt plaats is in het politieke denkraam voor een gevangenis waar mensen zonder aanklacht jarenlang mishandeld worden is al verontrustend. Hoezo moet het verboden uiterste van ons strafrecht een martelkamp zijn? Omdat dan de volgende stap eigenlijk best meevalt. «Nee hoor, geen paniek, mensen in een hok stoppen en dan op ze los gaan met honden en sigarettenpeuken, dát doen wij niet. Maar we zijn best bereid erover na te denken hoe macht zonder tegenmacht op te tuigen, hoe de overheid vrij spel te geven tegen haar eigen burgers.»

Wat dankzij de Guantánamo-vergelijking niet meer opvalt zijn de mildere ingrepen van staatswege. Deze donderdag wordt in New York een protest gehouden tegen de veroordeling van de advocate Lynne F. Stewart. Stewart is een uitgesproken activiste met een voorkeur voor «onpopulaire» verdachten, boeven en extremisten. Ze was onder meer verdediger van Omar Abdel Rahman. Dat is de blinde sjeik die vastzit vanwege betrokkenheid bij de aanslag op het World Trade Center in 1993. Hij heeft nog altijd veel invloed op islamitische cellen die vechten tegen de Egyptische regering.

Stewart vertelde in 2000 aan het persbureau Reuters dat Rahman zijn steun introk voor een staakt-het-vuren aldaar. Dat leverde haar onder meer de aanklacht op van het helpen van terroristen, maar ook die van liegen tegen de regering. Na een maandenlang proces is de advocate door een jury schuldig bevonden. Het is nu aan de rechter om een strafmaat te bepalen. Deze rechter moet, bij het zoeken naar een voor Stewart passend verblijf achter tralies, kiezen uit een getal tussen de vijftien en dertig jaar. Een advocaat wacht een minimumstraf van vijftien jaar wegens praten met de pers en jokken tegen Bush. Om het bonter te maken: dit is een van de eerste veroordelingen na 11 september. De meeste verdachten van terrorisme halen de rechtszaal niet.

«In plaats van het leger te versterken maken we de democratie weerbaar», schreef het CDA-kamerlid Sybrand van Haersma Buma in NRC Handelsblad van 14 februari. Maar wat betekent weerbaarheid hier? Van Haersma Buma eist het recht om politieke partijen te verbieden en mensen met extreme ideeën een straatverbod te geven. Ziedaar de spanbreedte – het leger of het verbod. Zijn suggestie is dat de nieuwe wetgeving «maatwerk» wordt, om heel precies alleen de gevaarlijke gekken op te pakken. Maar ondertussen gaan we dus ook even álle extremisten uit het publieke leven bannen omdat ze anders tere jongenszieltjes in verwarring brengen. Prachtig, nu alleen nog vaststellen wat een extremist is. Twintig jaar geleden was Hans Janmaat er zo eentje die volgens de algemene opinie de democratie in gevaar bracht – voor dat «maatwerk» hebben we nu nog het schaamrood op de kaken. Nu beschikken we over een mooie voorraad mannen met baarden om te grazen te nemen. Hier is C&a-maatwerk in ontwikkeling: je propt iemand in een lelijk en niet-passend pak van echt polyester. Daarna moet-ie natuurlijk meteen betalen, bij de uitgang.