Macht

Wahib was even vergeten dat het maar een spel is, die online strijd om de meeste volgers, hartjes en likes. Het gevaar is dat sommige gebruikers zélf in hun spel gaan geloven. En bedwelmd raken door het applaus.

En daar werd weer iemand naar het schavot gesleept. Met zijn hoofd hangend tussen zijn schouders terwijl hij door een joelende massa werd bekogeld met virtuele eieren en tomaten. Bilal Wahib was deze keer zijn naam. De acteur en rapper, 22 jaar oud, had via een Instagram Live-sessie een twaalfjarig jongetje 17.000 euro geboden om voor het oog van duizenden kijkers zijn piemel te laten zien, het jongetje deed dat, en als je goed luisterde kon je de zeis horen vallen. De aanklacht werd het maken en/of verspreiden van kinderporno, platenlabel Top Notch verbrak alle werkzaamheden met Wahib, BNNVARA schrapte zijn programma Teenage Boss, Instagram schorste hem voor het leven en zelfverklaarde pedojagers zijn op zoek naar zijn adres: het kan alleen in deze tijd, met deze media, dat één fout zulke grote consequenties heeft.

Leert ook dat jongetje nu, want voor hem maakt Wahibs val alles natuurlijk duizend keer erger: opeens wordt hij gelieerd aan kinderporno, mensen knuffelen hem haast dood in zijn slachtofferschap, maar met elke boze tweet die bedoeld is om hem te ondersteunen, groeit ongetwijfeld ook zijn schaamte. En dat allemaal omdat Wahib even vergeten was dat dit alles maar een spel is.

Het is een bepaalde toon, een houding, die je online overal ziet. Of het nu in vlogs of videoclips is, op Twitter of Facebook, het beeld dat de wereld in wordt geprojecteerd is er een van de grootste pestkop op het schoolplein. Brutaal, zelfgenoegzaam en bestraffend. Zelfs mensen die ik in het gewone, offline leven zou omschrijven als vriendelijk en verlegen doen eraan mee. Online hebben ze plotseling een enorme bek. Altijd klaar om iets of iemand aan te klagen, of te ‘exposen’, liefst in een zo spitsvondig mogelijke oneliner. Dat is immers ook hoe je volgers vergaart: door net wat scherper, net wat slimmer en sneller te reageren dan de rest. Zo bereik je de top van de apenrots.

Kijk naar mij! klinkt het online de hele dag door. Kijk wat ik doe, wat ik durf, kijk hoe gevat ik ben, hoeveel schijt ik heb. ‘Kijk dan, mama!’ roept mijn vijfjarige zoontje op dezelfde manier, ‘kijk wat ik kan!’ Totdat hij overmoedig wordt en van dat muurtje valt: dan is het huilen.

Met elke tweet bedoeld als steun groeit ongetwijfeld zijn schaamte

Sociale media zijn niets anders dan podia waar een act wordt opgevoerd. Mensen doen zich er groter, stoerder en succesvoller voor dan ze in het dagelijks leven zijn. Op Twitter domineren de schreeuwers, op YouTube de durfallen, op Instagram de lifestyle-influencers met hun gephotoshopte beelden van strakke lichamen op een boot of het strand. Degene die dat spel het best beheerst, vergaart de meeste volgers, hartjes en likes.

Het gevaar is alleen dat sommige gebruikers ook zélf in hun spel gaan geloven. Bedwelmd door het applaus stijgt de veronderstelde macht ze naar het hoofd. Ze beginnen samen te vallen met hun rol, denken dat ze werkelijk alles kunnen maken, en vergeten zo gaandeweg dat er in de echte wereld wel degelijk regels, taboes en muurtjes bestaan. ‘Hij is minderjarig!’ riep Wahibs co-presentator nog. Kijk uit je gaat vallen! Maar Wahib luisterde niet.

Ongetwijfeld zal Wahib zich revancheren. Zijn spijt heeft hij inmiddels al betuigd, dat is stap één. Een pr-bureau zal hem nu adviseren om zich even terug te trekken uit het publieke leven, om de eigen zonden te overdenken, zodat hij over een halfjaar terug kan komen als een beter mens, iemand die geleerd heeft van zijn fouten, iemand die nu weet waar het in het leven echt om draait: liefde, familie, dankbaarheid. Hij zal een single uitbrengen over de strijd die hij tegen zichzelf moest voeren. Hij zal een scholentour doen waarbij hij kinderen waarschuwt voor het online gevaar van de soort man die hij zelf ooit was. Hij zal op zijn knieën door het stof gaan en dat zal werken. Want ook dit hoort bij het spel. Het grote publiek is tegenwoordig niet alleen rechter en beul, maar ook de priester die vergiffenis schenkt en dus verlossing biedt.

Uiteindelijk zal bijna iedereen dit vergeten. Er zal nieuwe ophef komen en gaan, er zullen nieuwe mensen vallen en weer opstaan, en misschien dat Wahib tegen die tijd geleerd heeft dat macht, echte macht, zich niet manifesteert op een podium, maar in de coulissen. Het opereert in stilte, in de schaduw, via doctrines, fluistercampagnes en notities over een ‘functie elders’. De ophef over de poging om Pieter Omtzigt te laten vallen, was en is minstens zo groot als die over Wahib. Alleen is dit een ongerichte woede: er is niemand om naar het schavot te slepen, aangezien niet bekend is wie de boosdoener is.

Wie liet Omtzigts naam noteren? Waarschijnlijk zullen we het nooit weten, maar zeker is in ieder geval dat deze politicus voor de camera, op de bühne, zich niet presenteert als pestkop. Hij heeft geen grote bek, hij is niet brutaal, integendeel, hij stelt zich juist aimabel en bescheiden op, hult zich in een glimlach, hij lijkt een allemansvriend die voor iedereen zalvende woorden heeft. Dit is met andere woorden een politicus die het schoolplein al lang en breed is ontgroeid. Pas als iemand ánders een fout maakt, wordt er een tipje van de sluier opgelicht.