Machteloos

In Paradiso werd afgelopen zaterdag de ‘virtuele politieke beweging’ LEF gelanceerd. ‘Sociaal-liberaal vanuit een vrijzinnig-culturele invalshoek.’ De geboorte van (de eerste paarse volkspartij? ‘Er móet iets gebeuren.’

EEN STEMMIG STRIJKJE schalt uit de speakers, het zal Mozart zijn. Naarmate het bovenzaaltje van Paradiso verder volstroomt, maakt de lucht van verschraald bier van de avond tevoren plaats voor de geur van verse koffie. Een ambiance passend bij deze herfstige, late zaterdagochtend. Waardig haast. Maar dan. ‘Wat is dít nu weer voor muziek’, schreeuwt niet-nix'er Edith Mastenbroek boven alles uit. Ziedend beent ze op de mengtafel af. 'Dit kan echt niet hoor!’ Mozart wordt ingeruild voor de Red Hot Chili Peppers en de LEF-show kan beginnen. De toon is gezet.
'Er hangt een tijdbom boven Nederland’, buldert de LEF-discjockey vervolgens door de microfoon. De muziek staat nauwelijks zachter, het lijkt het begin van een Veronica drive-in-show. 'Een virtueel initiatief gaat vandaag van start. Waar in Nederland de politiek alleen om het bankieren van Leemhuis en consorten lijkt te gaan, bespreken wij de écht wezenlijke zaken.’
Dat belooft wat.
De eerste van een serie gezamenlijke bijeenkomsten van de vernieuwingsbewegingen Niet Nix uit de Partij van de Arbeid en Opschudding uit D66 heeft veel mensen getrokken. Het bovenzaaltje is maar net groot genoeg om de nieuwe hemelbestormers een plaats te geven. Sinds afgelopen week in Vrij Nederland de nieuwe beweging zich presenteerde, broeit er iets, zo lijkt het. Vier jongens en één meisje sierden de cover van het opinieweekblad. 'Wat Nederland nodig heeft is LEF’, luidde de overenthousiaste kop boven het artikel. LEF? Liberté, Egalité, Fraternité. Niet dat de initiators zo bijzonder veel op hebben met de verheven idealen van de Franse Revolutie; het klonk gewoon aardig. Ruben Maes, een van de initiatiefnemers vanuit Niet Nix, zegt in het stuk: 'Nee, gewoon lef, je mag dat opvatten zoals je wilt. Loesje zegt dat lef het enkelvoud is van leven.’
Dat Ruben Maes voormalig vice-voorzitter is van de JOVD, de jongerenclub van de VVD, en vorig jaar zijn heil bij Niet Nix zocht, staat er niet bij. En ook niet dat LEF, in dezelfde hoogdravende afkorting uit 1789, bij diezelfde JOVD al jaren bekend is als het 'onafhankelijk politiek kaderblad’ van de vereniging. Maar dat is bijzaak. Want, zo gonst het door Paradiso: 'De democratie is in gevaar.’
EDITH MASTENBROEK (Niet Nix) en Ageeth Telleman (Opschudding) nemen, als ware het het begin van een uitzending van de talkshow Barend & Van Dorp, plaats aan de bar, alwaar ze in hoog tempo ondervraagd worden over hun drijfveren. Beiden hebben hun praatje goed voorbereid. Ze wisselen elkaar af en spreken in klinkende statements en soundbites, geheel passend bij de flitsende RTL-ambiance. Het ontbreekt Paars aan visie, dat staat buiten kijf. Met zorg en onderwijs weet de ploeg van Kok al helemaal geen raad. 'Hier en daar wordt wat geïnvesteerd, maar er wordt niet gekeken wat er echt gedaan moet worden. De politiek heeft geen visie voor de toekomst. Wat willen we met dit land?’
Geen nieuw geluid, maar daardoor natuurlijk ook niet meteen onwaar. In oktober 1966 achtte Nieuw Links in de PvdA de democratie ook al verloren. De oprichting van D'66, een maand eerder, moest eveneens een signaal zijn. In het PvdA-Vlugschrift van afgelopen zaterdag wijst politicoloog en Trouw-commentator Willem Breedveld op de treffende gelijkenis tussen de ideeën uit Tien over rood van Nieuw Links en de kretologie van LEF. 'Het is frappant dat alles waar de toenmalige vernieuwers tegenaan liepen, nu weer wordt belichaamd door de PvdA. De partij is noch links, noch rechts; niet progressief en niet conservatief.’
Bij de oprichting in 1996 verzette ook Niet Nix zich hiertegen. Het verschil met Nieuw Links: Niet Nix streefde niet naar macht, maar naar invloed. Wat dat precies betekende heeft alleen Wim Kok begrepen die, toen de Niet Nix-goeroes zich via huisorgaan Vrij Nederland kandidaat stelden voor het voorzitterschap van de partij, zo snel mogelijk alle zeilen bijzette en intern zijn voorkeur uitsprak voor de ijzige, maar degelijke Marijke van Hees.
Opschudding was in korte tijd iets succesvoller, maar kiest na één jaar modderen in D66 toch ook voor samenwerking in LEF. Hun grootste wapenfeiten: het Europees lijsttrekkerschap van opper-opschudder Lousewies van der Laan en de nieuwe ondertitel 'sociaal-liberaal’ van de partij. Sinds de verkiezing van Van der Laan is het evenwel ijzingwekkend stil rond de club. Overigens ook omdat Opschudding, sneller dan Niet Nix, door de 'moederpartij’ liefdevol werd ingelijfd.
Hoe dan ook, nu gaan de vernieuwingsbewegingen die eerder hun beider moederpartijen beter wilden profileren, samenwerken. Ze worden een 'denktank’ voor de politiek, niet meer voor de PvdA en D66. Die partijen 'spelen geen rol van betekenis meer in het debat’.
AAN DE BAR van Paradiso gaat het interview met de leading ladies voort. 'Er wordt enorm geluld over de AOW’, stelt interviewer Ido Verhagen. 'Jullie zaten niet aan de tafel en de uitkomst, het AOW-fonds, beviel jullie niet. Hebben we hier niet gewoon te maken met een generatieconflict?’ Welnee, haasten Mastenbroek en Telleman zich te zeggen, het gaat meer om een 'mentaliteitsconflict’.
Dat zal wel. Toch komt de 'strijd’ tegen die o zo vreselijke generatie babyboomers bij LEF steeds weer terug. In het interview in Vrij Nederland en nu ook in Paradiso. En dat in een tijd waarin jongeren zich eerder pro forma dan uit oprechte onvrede boos lijken te maken over de generatie van vlak na de oorlog. Binnen typische babyboomlaboratoria als de VPRO en Vrij Nederland wordt het hardst geroepen dat er een heuse generatiestrijd gaande is. In een enerverende televisie-uitzending van DNW: Rooksignalen uit de nieuwe wereld, twee weken geleden, werd het beeld geschetst van een egoïstische generatie die op alle posities in de maatschappij de dienst uitmaakt. Media, bedrijfsleven en politiek worden gedomineerd door de babyboomers die van geen wijken weten (derde-huwelijk-tweede-hypotheek-problematiek) en maar mondjesmaat veranderingen dulden.
Natuurlijk, de AOW is een zorg. De babyboomers hebben altijd de wind mee gehad en ondertussen hun leven lang betaald voor sociale zekerheid. Nu ze zelf de leeftijd naderen om het rustiger aan te gaan doen, wordt slechts de AOW in de afbraak van het sociale stelsel enigszins gespaard. En wie moet dat betalen? De nieuwe generatie die weet dat de babyboomers juist hun leven lang de wind mee hebben gehad. 'Als dat geen wraakzucht oplevert’, analyseerde Andree van Es vorige maand in de Volkskrant.
Door de VPRO-special, de serie BV Jong in de Volkskrant en steeds meer boeken over de 'gouden generatie’ is de babyboomdiscussie tot kookpunt gebracht. De timing van LEF is in die zin perfect; er moet iets gebeuren, vindt de jongere generatie.
Maar niet alleen daarom is de tijd rijp. 'Nederland lijkt af, maar is dat nog lang niet’, gonst het her en der in Paradiso. En inderdaad, na een therapeutische zomervakantie is Koks tweede paarse kabinet terug alsof nooit enige strubbeling passeerde. Referenda, Bijlmer en andere ellende zijn vergeten. De BV Nederland draait rustig verder. Dut in, suft door. Van het Binnenhof geen nieuws. ¶(HET INTERVIEW aan de bar is volbracht met de conclusie dat LEF ervoor zal zorgen dat 'vragen gesteld worden die tot nu ontlopen werden’. Nog voor de interviewer heeft kunnen bedanken, wordt de muziek weer opgeschroefd: Supertramp, 'Dreamer’ - een hit uit 1974. 'Je bent jong en je droomt wat’, gilt de jongen achter de microfoon. Ondertussen heeft een afvaardiging post-babyboomers-mét-invloed plaatsgenomen op een kleine verhoging in het midden van de zaal. Twee journalisten, een politica en een schrijver. Good old Lennart Booij (Niet Nix) en rijzende ster Arjen de Wolff (Opschudding) wandelen met loopmicrofoon door de zaal en ondervragen de gevestigde macht over het nieuwe kind dat LEF heet. Conclusie: om de politiek uit haar nu al jaren durende winterslaap te wekken, zal de polarisatie moeten terugkeren. Bezieling in de politiek door duidelijke links-rechts tegenstellingen dus. Een siddering gaat door de zaal. Polarisatie in het politiek stelsel zal nog best lastig worden met een club die zich als 'sociaal-liberaal vanuit een vrijzinnig-culturele invalshoek’ presenteert. Vooralsnog zal LEF een 'virtuele politieke beweging’ zijn, 'denktank’ voor de politiek in het algemeen. Maar op termijn kan een politieke partij worden opgericht, zegt men. Met een dergelijke ideologie lijkt niet de 'liefdesbaby van Opschudding en Niet Nix’ geboren, zoals Route66, het Opschuddings e-magazine aankondigde, maar kan getoast worden op de ultieme lovebaby van Paars. Jonge PvdA'ers, D66'ers en een enkele JOVD'er; samen praten over economie en de inrichting van de samenleving. Redelijke alternatieven gloren aan de horizon. En daar kun je alleen maar 'positief sceptisch’ tegenover staan, zoals een argeloze bezoeker het nogal cryptisch verwoordt wanneer Lennart Booij hem ongevraagd een loopmicrofoon onder de neus duwt. Toch is het wat gemakkelijk opnieuw te schrijven wat over Niet Nix geschreven werd en wat ook Opschudding aan kritiek te verduren kreeg. Beide bewegingen zouden slechts oog hebben voor de vorm van het politieke spel. Ze signaleerden perfect waar de fouten zaten, maar kwamen niet met oplossingen. De inhoud bleef liggen, was het verwijt. LEF wil deze kritiek voorkomen. Op een gemakkelijke zitbank in weer een andere hoek van het Paradiso-zaaltje nemen voormalig topambtenaar Sweder van Wijnbergen (PvdA) en ING-bestuurder Alexander Rinnooy Kan (D66) plaats. Ze worden geflankeerd door drie LEF-economen die vol adoratie de visies van de gevestigde macht aanhoren. Een nogal technische discussie over de sociale zekerheid, meer uit economische dan uit sociale invalshoek. Oud VNO-topman Rinnooy Kan (1949) oogst lof als hij zegt de staatsschuld verder te willen laten stijgen om in onderwijs (lees: kennissamenleving) en infrastructuur (lees: distributieland) te kunnen investeren. Van alles een beetje dus. Sweder van Wijnbergen (1951) krijgt luid applaus als hij zegt dat er in Nederland veel te veel gespaard wordt. De welwillende LEF-economen hebben het nakijken. (WAARMEE HET GROTE euvel van LEF is blootgelegd. Waarom verzet je je tegen de gevestigde macht, maar laat je die macht ondertussen wel aan het woord? En waarom kies je dan juist gespreksonderwerpen uit waarover die gevestigde macht zich ook al suf discussieert? Zou het niet veel nuttiger zijn, zoals Mastenbroek en Telleman in het welkomstpraatje ook beloofd hadden, onderwerpen die de gevestigde politiek laat liggen aan de orde te stellen? Even leek het in het panel de goede kant op te gaan toen over de keuze voor 'Nederland distributieland’ of 'Nederland kennisland’ gesproken werd. Al gauw konden de weinig creatieve geesten de verleiding niet weerstaan en vlogen o zo belangrijke, maar afgekloven onderwerpen als de hypotheekrenteaftrek door de zaal. Maar wie moesten daar dan weer hun mening over geven? Juist, de machthebbers in wier gezelschap de LEF-jongeren maar al te graag verpozen. Sweder van Wijnbergen, Femke Halsema en Jort Kelders grossierden in plannen en plannetjes, zoals ze dat jaren voor de discussiefora van de babyboomers ook al deden. De eerste gezamenlijke bijeenkomst in Paradiso is ten einde. In twee uur tijd zag een nieuwe politieke beweging het licht. Jongens en meisjes waaieren uit over de zaal en klampen de hotshots aan die op uitnodiging van LEF de gang naar het zaaltje gemaakt hebben: babyboomers, machthebbers. De gezapige koffielucht is weer opgetrokken. Met een biertje in de hand proberen de jongbakken LEF-enthousiastelingen zoveel mogelijk interessante gesprekspartners te scoren. 'Tot de volgende keer’, schalt de speaker door de dreunende muziek heen.