Televisie: ‘In de ban van de bom’

Made in Amsterdam

De klokkenluider Frits Veerman in de documentaire In de ban van de bom © KRO / NCRV

Een ouder echtpaar staat voor een gloednieuw appartementengebouw aan de Amsterdamse Oostenburgermiddenstraat. De man drukt vergeefs op talloze bellen, tot eindelijk iemand via de intercom reageert. ‘Dag mevrouw, ik ben hier om aandacht te vragen voor wat in de jaren zeventig plaatsgevonden heeft in dit gebouw.’ De vrouw vindt het ontzettend interessant, maar ze zit midden in een verfklus. Als eindelijk iemand anders ook thuis blijkt wordt hem gevraagd even buiten te komen. ‘Ja hoor’, en de bellende man zegt tegen Frans Bromet, die hem filmt: ‘Zie je, het lukt.’ Frans: ‘De aanhouder wint.’

Een jongen verschijnt en krijgt uitgelegd dat hier een natuurkundig laboratorium zat, waar de ultracentrifuge is ontwikkeld. ‘Maar hier werkte een Pakistaanse spion en die heeft alle kennis meegenomen, waarmee een atoombom is gemaakt.’ De man kan het weten want hij werkte daar ook, ontdekte de spionage, meldde die en werd gesommeerd erover te zwijgen. Dat weigerde hij en nu hoopt hij dat de bewoners hem willen steunen in zijn klokkenluidersrol. Daarna stopt het echtpaar in alle brievenbussen een papier waarop wat documenten over de zaak. Kan het wereldvreemder, want waarom deze mensen die van hun gezond niet weten en stomtoevallig op de plek van een gesloopt laboratorium wonen om steun gevraagd?

Wereldvreemd is Frits Veerman, de man die Abdul Khan ontmaskerde en als dank door VMF Stork, dat samenwerkte met Urenco, ontslagen en door de bvd geïntimideerd werd, ook wel. Maar tegelijk is hij de vleesgeworden integriteit en van een onvoorstelbare volharding in het eisen van eer- en rechtsherstel. Het is een klassieke Bromet die zich vastbijt in een vastbijter – een ongewone maar o zo gewone ‘kleine man’ die bedrijfsleven en overheid niet wil laten wegkomen met grote fouten en/of bewuste onrechtmatigheden; noch met hem aangedaan onrecht. De kijkersconclusie kan alleen maar zijn dat hij niet alleen steun verdient van die bewoners op de Oostelijke Eilanden, maar van iedereen. Wat het extra bitter maakt dat het niet langer ‘verdient’ maar ‘verdiende’ is, want onverwacht overleed Veerman twee weken geleden. Kort nadat hij door het (overigens slecht functionerende) ‘Huis van de klokkenluiders’ in het gelijk was gesteld. Waarna vergoeding voor geleden onrecht de volgende stap zou zijn. ‘De aanhouder wint.’

De ingelaste uitzending is terecht eerbetoon aan de man die zei: ‘Als Iran ooit een bom op Israël gooit moet er op staan “Made in Amsterdam”, met medeweten van de overheid.’ Want Khan verkocht zijn kennis door, ook aan Noord-Korea. Werd nationale held en bijna miljardair. Als Frits had gewonnen van Stork en aivd had hij een nieuwe fiets gekocht. Kijk zelf naar de belangen die kennelijk in het spel waren – van Stork en daf, van overheden tijdens de Koude Oorlog. Allen tegenover de muis die brulde. En lach: toen Khan van vakantie in Pakistan terugkwam nam hij handgeknoopte kleedjes mee voor zijn collega’s. Tenminste, 25 gulden per stuk. ‘Duur’, vindt Frans. Frits ook, maar ja, wel eentje gekocht.


Frans Bromet, In de ban van de bom, KRO-NCRV 2Doc, dinsdag 6 april, NPO 2, 22.35 uur