Economie

Magisch realisme

Beter toezicht, meer controle, wakkere supervisors, strengere regels, eerder ingrijpen, een fijnmaziger inspectiesysteem, vroegtijdige waarschuwingen, integere bankbestuurders, oplettende Kamerleden, hogere boetes, grotere kapitaalbuffers, meer samenwerking tussen toezichthouders, lagere provisies, duidelijkere polissen, onafhankelijke tussenpersonen, minder agressieve reclames, langere bedenktijden, een verbod op koppelverkoop en oplettende klanten.
O nee, vergeet dat laatste punt. Als we de teugels flink aantrekken en de laatste puntjes op de i zetten, hoeven klanten juist niet meer op te letten. Dan zijn ze voor altijd gevrijwaard van woekeraars en knevelaars. Hun geld staat dan veilig op de bank, de rentevergoeding is eerlijk en geen Nederlander hoeft zich nog druk te maken over zijn eigen geld.
De DSB-bank is omgevallen. Boze parlementariërs, woedende woordvoerders van ‘gedupeerden’ en een flink deel van de pers weten het zeker: DSB-baas Dirk Scheringa is een schurk die argeloze Nederlanders het geld uit de zak heeft geklopt. Hij kon dat doen omdat de regels veel te soepel zijn en de toezichthouders zaten te slapen. We moeten de zaken voortaan helemaal anders aanpakken, want dit mag nooit meer gebeuren. Met nauwelijks verholen leedvermaak kijkt Nederland naar de deconfiture van Scheringa die zijn imperium in een paar dagen tijd ziet verkruimelen. Zijn bank is failliet, op zijn voetbalstadion is beslag gelegd en de bouw van zijn Museum voor Magisch Realisme ligt stil. Of hij zijn omvangrijke collectie magisch-realistische schilderijen, die in dat museum zou worden tentoongesteld, uit het faillissement zal weten te houden is twijfelachtig. Mocht het lukken, dan gaat Scheringa een somber leven tegemoet tussen de donkere onheilswolken van Carel Willink en de Dode jongen van Pyke Koch. Voor Scheringa is het spel uit.
Voor de wetgevers, regelmakers en toezichtbedenkers begint het juist. Zij zien in het West-Friese bankdebacle de ultieme aanmoediging om met nieuwe energie verder te schilderen aan hun eigen magisch-realistische werkelijkheid. Een werkelijkheid waarin de lener altijd wordt beschermd en het spaargeld altijd veilig is.
Een onmogelijk schilderij. Innovaties op financiële markten komen sneller tot stand dan zelfs de beste toezichthouder kan bijhouden. Beleggingshypotheken, aflossingsvrije leningen, pensioenspaarproducten, aandelenfondsen met ‘ingebouwde koerskliks’; wat vandaag wordt bedacht, ligt morgen al in een mooi gedrukte brochure op de balie van de bank. De uitvindingen zijn lang niet allemaal nuttig. Maar sommige wel, en wat wel of niet nuttig is, is van tevoren vaak moeilijk vast te stellen.
Een kundige toezichthouder kan natuurlijk de echte onzin verbieden voor het op de markt komt. Maar voor de fijnere schifting is toch echt de oplettende klant nodig. Alleen argwanende spaarders, krenterige leners en veeleisende beleggers kunnen ambitieuze banken en bankjes op het rechte pad houden. Geeft een bank veel meer rente op je spaargeld dan de concurrenten? Dat moet een signaal zijn om je geld snel weg te halen, want blijkbaar zit de bank zeer om geld verlegen. Vraagt een andere bank een absurd lage rente voor een lening? Je hoeft de kleine lettertjes niet te lezen om te weten dat er dan een flink aantal kostenposten in verstopt zullen zitten. Belooft de tussenpersoon een ‘gegarandeerd rendement’ van acht procent? Loop lachend weg en waarschuw al je vrienden voor deze charlatan. De macht van de oplettende klant is oneindig veel groter dan die van de toezichthouder.
Het domste wat we kunnen doen is die klant in slaap sussen met geruststellende woorden over beter toezicht en strengere regels. Juist als alle Nederlanders blindvaren op het oordeel van De Nederlandsche Bank en de competentie van de Autoriteit Financiële Markten, loopt het systeem spaak. Achterdochtig moeten we zijn, wantrouwend en onderzoekend.
Voor directe klanten en werknemers is het een drama dat de DSB failliet ging. En voor Dirk Scheringa helemaal. Maar voor de Nederlandse economie is het prima als er af en toe een klein bankje omvalt. Vul de krantenpagina’s maar met ‘schrijnende gevallen’ en trek zoveel mogelijk ‘gedupeerden’ voor de camera. Dan komt de boodschap goed aan dat iedere Nederlander vooral zelf goed voor zijn eigen spaargeld moet zorgen. Reken niet op de overheid. Het is uiteindelijk je eigen verantwoordelijkheid.