Oud fotomysterie opgelost

Maker bekend

Er zijn foto’s die in het geheugen gegrift staan. Eén daarvan is het laatste beeld van de Chileense president Salvador Allende. Inmiddels is eindelijk het mysterie opgelost en weten we wie de foto’s maakte.

Een paar foto’s uit de tweede helft van de vorige eeuw springen eruit. De heroïsche Che Guevara van Alberto Korda. Het naakte Vietnamese meisje dat gillend wegrent voor een napalmbombardement. Een grimmige Pinochet met zonnebril (van de Nederlandse fotograaf Chas Gerritsen). De jongeman die in z’n eentje de tanks op het Tienanmenplein tegenhoudt. En de laatste foto van Allende, genomen op de dag van de staatsgreep, 11 september 1973.

De Chinese en de Chileense foto roepen met ongeëvenaarde kracht het drama op dat op het punt staat te gebeuren. Ze hebben nog meer gemeen. Beide hebben de World Press Photo gewonnen. En tot voor kort was van beide foto’s de maker onbekend. Dat geldt niet meer voor de laatste foto van Allende. Die is gemaakt door de Chileense fotograaf Luis Orlando Lagos Vásquez. Dit is pas bekend geworden nadat hij begin dit jaar op 94-jarige leeftijd was gestorven in een bejaardenhuis in Santiago.

Lagos, voor vrienden El Chico (‘Kleintje’, de man was 1,55 meter lang), was Allendes persoonlijke fotograaf gedurende diens vier verkiezingscampagnes. Na de overwinning in 1970 werd hij de officiële presidentiële fotograaf. Hij vergezelde Allende op al diens binnen- en buitenlandse reizen. Hij stond niet bekend als een grootmeester van de camera. Het was een vriendelijke man die zijn plicht deed. En dat heeft hij gedaan, tot het laatst toe.

Op de ochtend van Pinochets staatsgreep ging Lagos te voet naar het presidentiële paleis, de Moneda. Allende en zijn getrouwen verdedigden zich daar tegen de militaire verraders tot het niet meer kon. Tijdens een korte gevechtspauze verliet de fotograaf op aandringen van Allende de Moneda, samen met onder anderen Allendes dochters Beatriz en Isabel. Vijf minuten later begon het bombardement. In zijn ondergoed had Lagos het filmrolletje verstopt met de negatieven van de foto’s die hij net gemaakt had.

Drie weken later verschenen de meest dramatische foto’s van dat rolletje in The New York Times. Eén daarvan is de geschiedenis ingegaan. Allende staat, gewapend met een pistool, in de poort van het presidentiële paleis. Hij wordt vergezeld door lijfwachten, een politiekapitein en zijn arts. Iedereen kijkt naar de vliegtuigen die op het punt staan de Moneda te bombarderen. Iedereen op die foto is inmiddels dood, behalve de arts Danilo Bartulín, die op Cuba woont.

De Amerikaanse krant betaalde destijds voor het rolletje twaalfduizend dollar. In ruil daarvoor moest Lagos beloven dat pas na zijn dood bekend mocht worden dat hij de fotograaf was die de foto’s had gemaakt. Hoogstwaarschijnlijk is een bemiddelaar er met dat geld vandoor gegaan.

Lagos had intussen de grootste moeite om niet opgepakt te worden. In 1975 wist hij ten slotte te ontkomen naar Venezuela, zonder een stuiver op zak.

De Chileense journalist Camilo Taufic wist sinds 1974 wie de fotograaf was. Hij heeft dat na Lagos’ dood onthuld in de Chileense krant La Nación. Allendes dochter Isabel, nu parlementslid, heeft de onthulling bevestigd. Maar The New York Times doet of zijn neus bloedt. De krant antwoordt niet op verzoeken om opheldering. World Press Photo, dat de bekroonde foto van 1973 had toegeschreven aan een onbekende fotograaf, verklaart dat het de zaak onderzoekt. Wellicht leidt dat ertoe dat de prijs van 1973 alsnog zal worden overhandigd aan de familie van El Chico Lagos. Het zou een mooi gebaar zijn.